საზღვარი

სულ რაღაც 13 წლის იყო ასიე, როცა მის უფროს ძმას ჯარში გაწვევის საბუთი მოუტანა სახლში სოფლის მუხტარმა.

არავის გახარებია.

ამ მხარეში არასდროს უხაროდათ ტრაპიზონიდან ჩამოსული კონვერტის ნახვა, რომელზეც მწვანე ფერის ბეჭედი იყო დადუღებული.

არ უხაროდათ, რადგან, საუკუნეები კი გასულიყო, მარა მაინც დაპყრობილად თვლიდნენ თავს და დამპყრობლის სამსახურში ყოფნა უთავმოყვარეო საქმიანობად მიიჩნეოდა ამ მთაგორიან მხარეში.

თუმცა, ამ წუთას წყენაზე მეტად გაკვირვება გამოიწვია უდროო დროს მოსულმა გაწვევამ.

როგორ წესი, წელიწადში ერთხელ, გაზაფხულისას იწვევდნენ ასკერში.

ახლა კი მარიამობისთვე ხმებოდა შემოდგომის ზღურბლთან.

- სამშაბათს ბათუმში ვიყავით მე და რაშიდი. ბიცოლა მოუკვდა იქ და გამიყოლა. ქალაქში ურუსის ასკერი ირეოდა ნამეტნავად. თევზის ბაზარში ერთი ხემშინი ვაჭარი დაეწიოკებინათ და ცაზე ვარსკვლავს წყვეტდა ის უბედური, ისე ღრიალებდა. უკანა გზაზე, სარფში თანთუშების ღობე მოერღვიათ და ორმოს თხრიდნენ. ალაჰი ნუ გამიწყრება, ომს გვიპირებენ ეგ ურჯულოები – ამოიოხრა ყაბალახიანმა ბერიკაცმა, რომელიც კერიასთან დამჯდარიყო და უზარმაზარტარიანი ჩიბუხით სამსუნის თუთუნს აბოლებდა.

- რას ამბობ ძია ჰალით! 40 წლის წინ რომ იომეს თურქმა და ურუსმა მანდ მორჩა ომი. არაა ათათურქი სულელი კაცი და არც ის ოხერი სტალინი ჩანს აბდალი. არავის აწყობს ახლა ომი – ეს სიტყვები ასიეს მამას, იაშარს ეკუთვნოდა. აღელვებულიყო და ბოლთას სცემდა ოთახში.

- ეცი ბოლთა, ეცი! იქნებ ნაბიჯების გადადგმა მაინც ისწავლო როგორმე – ვერ მოითმინა დურიემ, იაშარის ცოლმა და დაუცაცხანა ქმარს.

-  რა გინდა ქალო?

- რა რა მინდა, რამდენი ხანია შენი ძმა კონსტანცადან იწერება გამოუშვი ბავშვი ჩემთან, გემზე ვამუშავებო. არა და არ იქნა შენი განძრევა! ვერ გადაწყვიტე და ვერ გაუშვი. აჰა, და გამართლდა ჩემი სიზმარი! წუხელ კოსტაფხეს დედაბერს მოვუყევი და ცუდის ნიშანიაო იმანაც მითხრა. გაუშვი ახლა და იაროს თურქის ასკერებთან ერთად კარაბინით მხარზე!

-  შენს საქმეს მიხედე დედაკაცო! ნუ დამიწამლე სიცოცხლე.

- დამშვიდდი იაშარ – ძია ჰალითმა ჩაყვითლებული კბილებიდან წყევლასავით გამოსცრა მტრედისფერი ბოლი და წამოიმართა – ქალებს ნუ აჰყვები, არ შეშვენის მაჰმადიან კაცს. მითუმეტეს დედაა, გული შესტკივა შვილზე, რა გიკვირს? წამოდი, ეზანის დროა, ჩავიდეთ მეჩეთში, ილოცე და დამშვიდდები. ალაჰი მოწყალეა და თავის შვილებს განსაცდელში არ ჩაყრის.

ოთახში სიჩუმე ჩამოვარდა. ჯარში გაწვეულ მუსტაფას, თავი მუხლებში ჩაერგო და ხელები კიდევ თავზე შემოეწყო. დატკეპნილ მიწას დაჰყურებდა და სისხლი არ უმოძრავებდა ძარღვებში. მისი ერთადერთი საფიქრალი ჰატიჯე იყო, კადირ ჟორდანიას ქალი, რომელსაც ჩუმ-ჩუმად მსქიბუღალთან ხვდებოდა ყოველდღე და აღტაცებით უყვებოდა იმ საჩუქრებზე, რომელიც მისთვის კონსტანცადან უნდა ჩამოეტანა. ჰატიჯეც სულგანაბული უსმენდა ხოლმე მუსტაფას და იმდენად გაიტაცებდა მომავლის ფიქრები, რომ ბოლოს არც არაფერი ესმოდა, სანამ სიმინდის ყანაში, ღელეზე დამაგრებული მექანიკური საფრთხობელის სათავსო წყლით არ აივსებოდა, გადაიწონებოდა და სიპ ქვაზე რახარუხს არ მორთავდა.

ასიე კარსუკნიდან უსმენდა უფროსების საუბარს და მასაც გული დაწყდა.

მუსტაფა შეპირდა ცოტა ხნის წინ, კონსტანცაში როგორც კი ჩავალ, უმალვე ბაზარში გავიქცევი, წითელ და ვარდისფერ საკაბეებსა და ჭრელა-ჭრულა ბურთულებს გიყიდი მძივისთვისო. აბა აწი რაღა დროს მისი კაბა და მძივი იყო.

* * *

მეჩეთიდან დაბრუნებული იაშარი მაგიდას მიუჯდა და მთელი ოჯახი შეკრიბა.

ოთხი შვილი ჰყავდა – ჰასანი, რომელიც უკვე დაცოლშვილებულიყო, მუსტაფა, 15 წლის ოსმანი და ნაბოლარა ასიე.

დურიემ ქაფშიით შეკმაზული ფხალი და მჭადი მოიტანა სუფრაზე, ასიემ წყაროდან ამოტანილი წყალი ჩადგა დოქით და ყველანი მაგიდას მიუსხდნენ.

- მაშ ასე, ჰასან, ხვალ ჩაკიდებ ხელს მუსტაფას და ასიეს ხელს, ჩახვალთ მაკრიალში. იქ ჯევაჰირ ზვანბაია გელოდებათ, სამეგრელოში მიცურავს თავისი კატარღით და ანაკლიაში გაგიყოლებთ. ბავშვებს ძია თამაზთან ჩაიყვან და დატოვებ. შენც დარჩი ცოტა ხანი. სანამ ეს აურზაური ჩაივლიდეს. შენს ცოლ-შვილს ჩვენ მივხედავთ, ერთი და ორი თვე არაფერი მოუვათ. მანამდე მე ტრაპიზონში ჩავალ და ვინმეს შევაწუხებ, რომ მუსტაფას ჯარის ამბავი ჩავაწყო. მერე ჩამოხვალთ და ორივეს კონსტანცაში გაგამგზავრებთ ბიძათქვენთან.

ჰასანმა კარგა მოზრდილი მჭადის ნატეხის ლოღნა შეწყვიტა და გაშეშდა. რამდენჯერმე ნერწყვი გადაყლაპა და სცადა სიტყვებისთვის თავი მოეყარა, მარა სანამ მჭადნარევ ფრაზებს ლუღლუღებდა, იაშარმა შუათითზე წამოცმული უზარმაზარი ბეჭდით დოქზე დააკაკუნა და სუსხშეპარული ხმით მიუგო შვილს:

- ტყუილად ნუ გაირჯები და ნურაფერს მეტყვი. მე არ მიკითხავს. მე გიბრძანე. ხოჯამ რუსული ფული მასესხა სიმინდობამდე, 30 მანეთი, აიღე და სანამ მზე მოევლებოდეს გორაკებს, გზას გაუყევი.

ასიეს გაუხარდა. აცქმუტდა. აკუნტრუშდა. ადრე ბავშვობაში იყო ბიძასთან ნამყოფი და კარგად ახსოვდა ის დრო.

მუსტაფა ჰასანზე მეტად მოიღუშა.

რაღა ჯარში გაეშვათ და რაღა ანაკლიაში.

ჰატიჯეს მაინც ვერ ნახავდა.

სუფრასთან ბოდიში მოიხადა და გავიდა. ზღურბლს რომ გასცდა, ქურდივით ნაცეცები თვალებით მოიხედა უკან და მყისვე ღობეს გადაევლო, საიდანაც ყანაში გაუჩინარდა.

- ამას რაღა მოუვიდა ქალო?

- ეჰ ჩემო ბატონო, რაღა ურუსის სალდათს მოუკლავს ეს უდღეური და რაღა კადირ ჟორდანიას, დაგვაქცევს ერთ დღესაც.

- კარგი, ჰო. ყველაფერზე ნუ წუწუნებ. არ გამიზრდია მე უწესო შვილი და მოსაკლავს არაფერს იკადრებს. ნახავს, დაემშვიდობება და მოვა, აბა სად წავა.

* * *

ჯევაჰირ ზვანბაია თითქმის საუკუნეზე მეტი ხნის წინ აფხაზეთიდან ჩამოსული თავადების შთამომავალი იყო. მისი წინაპრები ანჩაბაძეებთან ერთად დაძრულიყვნენ აბჟუადან და მაკრიალში ჩასახლებულიყვნენ. ათათურქის მოსვლამდე მაკრიალს სწორედ ზვანბაიას გვარის ბეგები მართავდნენ და აქამომდე შეენარჩუნებინათ ხალხისგან მოწიწება და რიდი. თვითონ ჯევაჰირი გაქნილი ვაჭარი იყო, რემზი ფოცხორიშთან ერთად ხან თუთუნით ვაჭრობდა, ხან რკინა-კავეულით, ხან ფარჩეულით. ოჩამჩირეში და ანაკლიაში თონე ჰქონდა, მაკრიალელი მეპურეები ჩაეყვანა და პურს აცხობინებდა. ამ მხარეში ყველაზე შეძლებული ადამიანი იყო და მოკეთეებს ხელსაც უმართავდა. თურქეთსა და საქართველოში მცხოვრებ ლაზთათვის მისი კატარღა მისვლა-მოსვლის ერთადერთი საშუალება იყო, თან ჯევაჰირიც ფულს არავის ართმევდა მგზავრობაში. სამაგიეროდ ორივე გზაზე ნაჩუქარი ნობათით დატვირთული ბრუნდებოდა.

ჰასანს და მის და-ძმას თითქმის საათი დააგვიანდათ და ჯევაჰირმა საყვედური მიაგება ნავსადგურში მოსვლისთანავე. ჰასანმა დაიმორცხვა და და-ძმისთვის ადგილის მოძებნას შეუდგა, მერე თვითონაც მოკალათდა კუთხეში, თავი კედელს მიაყრდნო და თვალები მილულა.

მუსტაფას ხელში ფსკვნილი ეჭირა და ნერვიულად მარცვლიდა, თან ძია ჰალითის მიერ ნასწავლს სიტყვებს იმეორებდა:

- ბისმილლაჰი რაჰმანი რაჰიმ, ალაჰი მოწყალეა და არასოდეს დამაშორებს ჩემს ჟორდანიფხეს, გზასაც დაგვილოცავს და შინ მშვიდბოით დაგვაბრუნებს, ბისმილაჰი რაჰმანი რაჰიმ.

ასიე კი ისევ ცქმუტავდა.

უხაროდა.

კატარღა ნაპირს ნელ-ნელა შორდებოდა და ასიე დიდი ხნის მონატრებულივით უცქეროდა ოხვამეს მთას, რომელსაც დილის ნისლი ისე შემოგრაგნოდა თავზე, როგორც ძია ჰალითს ჩალისფერი ყაბალახი. თოლიების გუნდიდან, რომელიც კარგა ხანი მოაცილებდათ, მხოლოდ ერთიღა შერჩენოდა კატარღას, თეთრი და ქათქათა, მუცელზე მოზრდილი მუქი ლაქით. ასიემ თოლიას ახედა და ბავშვური მიამიტობით შეუთვალა:

- უკან რომ მიბრუნდები, დედიკოს უთხარი, ასიე კარგად არის და მალე ჩამოვა-თქოოოოოოოოოო….

27 აგვისტო იყო. 4 წლის წინ, როცა პირველად წაიყვანეს ასიე ანაკლიაში, მთელი სამი თვე დარჩა და ეს თარიღი განსაკუთრებულად დაამახსოვრდა. წარმართული გადმოცემის მიხედვით, მარიამობის შემოსვლამდე ტაბაკონის გორაკზე მოკალათებული როკაპი ეშმაკებს გზავნიდა სამეგრელოს სოფლებში, რათა ხალხისთვის ევნოთ, ადამიანები კი უზარმაზარ კოცონებს ანთებდნენ და ზედ სამჯერ ახტებოდნენ, რათა შემოსეული ეშმაკები გამოეფერთხათ და გამოეწვათ. ამ რიტუალის შემდეგ ეწყობოდა ცეკვა-თამაში, შეჯიბრებები, იშლებოდა სუფრა. ეს ყველაფერი კარგად ახსოვდა ასიეს და უხაროდა, რომ ზუსტად ამ დღესასწაულს ემთხვეოდა მისი ჩასვლა.

ანაკლიის ნავსადგომთან მისულებს, ძია თამაზი ნაპირზე დახვდათ.

ძალიან გაუხარდა ბიძაშვილის შვილების ჩამოსვლა და დგაფუნით შევარდა წყალში. ქიმზე გადმომდგარი ასიე ხელში აიტაცა და და ღონივრად მიიკრა მკერდზე. ჰასანმა თავმოკრული გუდა ნაპირისკენ ისროლა და თვითონ წყალში ისკუპა, მუსტაფაც მას მიჰყვა. ძია თამაზმა ანაკლიის ნავსადგომთან შეკრებილ ყოველდღიური სერის მაყურებლებს ხელი აუქნია და გასძახა:

- ჰე, რას გაშეშებულხართ! ჩემი იაშარის შვილები ჩამომივიდნენ ვერ ხედავთ? ჰოდა ნახევარ საათში სახლში იყავით. ის დაფეხვილი ხბო მაინც არ მომდიოდა თვალში და ითუხთუხოს ახლა ქვაბში! ასიე, რამხელა გაზრდილხარ შე ეშმაკის კერძო?

თამაზის ცოლი, მწითური დედაკაცი ცირა ბოსტანში დგა წახრილი და მწვანილს კრეფდა, როცა ჭიშკართან ქმარი და სტუმრები შენიშნა. იცნო გაღმათურები და იმ წამსვე დაყარა დაკრეფილი მწვანილი. თხილის წკნელისგან მოქსოვილი პატარა კარი ხელუკუღმა გააღო და სტუმრების შესაგებებლად გაიქცა. ნამეტანი მსუქანი ქალი კი იყო და სირბილი უჭირდა, თან იდაყვით ტუჩებზე და შუბლზე ოფლს იწმენდა, მეორე ხელითაც თავზე წაკრულ მანდილს ისწორებდა.

დედას შვილები და შვილიშვილები მიჰყვნენ სახლიდან. ჭიშკარს გამოცდენილები არ იყვნენ, რომ ლამის ოცი სული სტუმრებს შემოეხვია და გამართეს ხვევნა-კოცნა. ჰასანმა და მუსტაფამაც მოიხასიათეს, ასიე კი მეცხრე ცაზე იყო, უკვე აღარზ ოხვამეს ნისლიანი გორაკი ახსოვდა და აღაც ლაქიანი თოლია.

თამაზის ცოლმა სახელდახელოდ გაუშალა ნამგზავრ სტუმრებს სუფრა.

ივახშმეს.

მერე აიშალნენ და ბიჭები ძია თამაზს გაჰყვნენ, ასიე კი თანატოლმა ბიძაშვილებმა გაიტაცეს. სანამ კაცებმა ხბო დაკლეს და მოხარშეს, ასიემ ბევრი ითამაშა და დაქანცულს მალევე მიეძინა. უცნაური სიზმარი ნახა: დედა, მამა და ოსმანი მისგან მოშორებით იდგნენ და უღიმოდნენ. ასიეს მისვლა და ჩახუტება უნდოდა, თუმცა საიდანღაც ის ლაქიანი თოლია მოფრენილიყო და სახეზე დაფარფატებდა, უნისკარტებდა და ცხვირპირს უკაწრავდა ბრჭყალებით. ასიემ ხელი აუქშია თოლიას, ამ დროს კი მან ისევ ჩაუნისკარტა და მარცხენა თვალი ამოთხარა. შეშინებულმა ასიემ იბღავლა და გამოეღვიძა კიდეც. მის ყვირილზე ოთხაში ნათესავები შემოცვივდნენ, ატირებული ბავშვი ცირამ ხელში აიყვანა, თუმცა კარგა ხანი ვერ შეძლო მისი დამშვიდება.

იმ ღამეს არ უმხიარულია ასიეს. იჯდა კოცონთან ახლოს და სიზმარი ახსენდებოდა. უკვე ენატრებოდა მშობლიური სახლი და უახლოესი ადამიანები.

- თამაზი! ვო თამაზი! – აღრიალდა ჭიშკართან რესულ მაჭახელოღლი, ანაკლიელი მეთევზე.

- რა გაღრიალებს ბიჭო ამ დილაუთენია, სახლში ვერ შემოხვალ? – თვალების ფშვნეტით გამოეგება თამაზი.

- როგორ შემოვიდე შე დალოცვილო, ერთი ფეხი შეშის ჭრისას გავიფუჭე და ახლა მეორე შენს ქოფაკს შევაჭმევინო?

- ნუ გეშინია კაცო, დაკოდილია მაგი.

- დაკოდილი? კაცო მე იმის კი არ მეშინია, რომ… ტფუჰ! შეგირცხვა ნამუსი. მოიწიე აქეთ,რაღაც უნდა გითხრა – რესული დაფნისგან გაკეთებულ ხელოვნურ ღობეს მიეფარა.

- რა ხდება, ხომ მშვიდობაა?

- ცუდი ამბავია თამაზ.

- ?

- ზვანბაია დაუჭერიათ წუხელ ოჩამჩირეში, ჯევაჰირი. მაგისი თანამეინახე რომაა და კატარღით რომ დაატარებს სულ, ხალბაშელი ვაჭარი, ჰუსეინ პაპასქირი, აი მაგას წინააღმდეგობა გაუწევია და მოუკლავთ, კატარღა კიდევ დაუწვავთ.

- რას ამბობ კაცო, მთრალი ხარ?

- რაღა მთვრალი თამაზ, ერთი ამბავია ატეხილი. სტეფა შელია იყო გუშინ ზუგდიდში და მთელი ჯარი ბათუმში გაიყვანესო. ომი იწყებაო, ასე ამბობენ.

- რა ომი? ვისთან?

- ვისთან და თურქებთან! სტალინს კარგა ხანია თვალში არ მოსდის თურმე ათათურქი და ახლა ცოტა სული რომ მოითქვა ქვეყანამ, ომი დაუპირა მაგ ურჯულოებს. რაც მიწები აქვთ მიტაცებული, უნდა წაართვასო სულ.

- გჯერა შენ ახლა მაგის?

- აბა რა გითხრა თამაზ, ერთი თვის წინ ზუგდიდიან ვიღაც პარტიის კაცი მოიყვანეს ანაკლიაში და იმან ილაპარაკა, თურქ იმპერიალსიტებს ბოლო უნდა მოვუღოთო.

- თურქი იმპერიალისტების დედაც და ბავშვებს რა ვუყო…

საგონებელში ჩავარდა თამაზი.

სახლში სამი თურქეთის მოქალაქე ჰყავდა სტუმრად.

თავისი სისხლი და ხორცი.

რომელთაც, ომი რომ მართლა დაწყებულიყო, ხელუხლებელს არ დატოვებდნენ.

ეზოში შებრუნდა და იქვე წამოგორებულ მორზე წამოჯდა. თუთუნი შეახვია და ბოლი ღრმად ჩაისუნთქა.

- ცუდადაა ხო საქმე ძია თამაზ?

დაფნის ბუჩქიდან ჰასანმა გამოჰყო თავი.

- გვისმენდი ბიჭო?

- ჰო გისმენდით. ასეც ვიცოდი. ჩვენთანაც ფაცი-ფუცი იყო წინა დღეებში. მუსტაფას ჯარში დაუძახეს. მაგიტომაც გამოგვარიდა მამამ იქაურობას. ახლა კი ომი მართლა დაიწყება.

- ნუ გეშინია. ორივე ქვეყანას ჭკვიანი ხალხი მართავს. არ მიიყვანენ ომამდე ქვეყანას.

- ომს სულელები არც იწყებენ ძია თამაზ. სულელებს არ ძალუძთ ომის დაწყება. ომს ჭკვიანი მეთაურები იწყებენ და სულელ ხალხს ახოცავენ ერთმანეთს.

- ჰო. მარა…

- ხოლო ამ ორი ჭკვიანი მეთაურიდან ომს უფრო ჭკვიანი იგებს.

- ნუ დარდობ ჰასან. აი, ნახავ, არაფერიც არ მოხდება.

- გამკვირვებია შენი სიმშვიდის. ყველაზე ცუდი, რაც პირველად მოხდება, იქნება ის, რომ საზღვარს ჩაკეტავენ.

ტყუილად ირჯებოდა თამაზი.

მიხვდა, ჰასანი პატარა ბავშვი არ იყო, გულარხეინი საუბრით რომ დაემშვიდებინა.

იმასაც მიხვდა, რომ ჰასანის სიტყვებში მეტად მოიძებნებოდა სიმართლის მარცვლები, ვიდრე მისაში და გაცხარდა.

ნერვიულად ჩაიჭმუჭნა  აბრდღვიალებული ნამწვი ხელისგულში და შორს მოისროლა.

ზედაც მწარე გიანება მიაყოლა და გადააფურთხა.

ჰასანმა ფრთხილად ჩაიცვა ტანსაცმელი, ისე რომ არავის გაეგო და ფეხაკრეფით მიეპარა და-ძმას, რომლებსაც იმავე ოთახში ეძინათ. დაიხარა, მუსტაფას შუბლზე აკოცა და შეყოვნდა ცოტა ხნით. მერე ასიეს ლოგინისკენ წავიდა და მასაც შუბლზე აკოცა, თან ტუჩები დიდი ხანი არ მოაცილა. ასიეს თმაში ორი კურცხალი ჩავარდა, ჰასანის კურცხლები და ამ უკანასკნელსაც შეეშინდა, ვაითუ გაეღვიძოსო და წამოდგა. სამიოდე ნაბიჯი უკან გადადგა და ისეტ ადგილას გაჩერდა, საიდანაც ორივეს ლოგინი კარგად ჩანდა.

- ღმერთი გფარავდეთ. თქვენ ახლა საიმედო ხელში ხართ. ძია თამაზი არ დაუშვებს, რომ თქვენ რამე მოგივიდეთ. მე კი უნდა წავიდე. ჩემს ცოლ-შვილს ვერავინ მიხედავს, მათ მე ვჭირდები. ოსმანიც პატარაა და დედ-მამასაც უნდა მივხედო. იმედია მაპატიებთ ოდესმე, ასე რომ გავიპარე, მარა მე აუცილებლად დავბრუნდები და წაგიყვანთ. ალაჰი მოწყალეა და ის აუცილებლად უშველის ჩვენს ოჯახს. მიყვარხართ – გულში ჩაილაპარაკა ჰასანმა და მისი ქვითინის ხმა რომ არ გაეგოთ, სწრაფად გატრიალდა. კართან მისული შეჩერდა, ჯიბეში ხელი ჩაიყო, ქაღალდში შეხვეული 30 მანეთი ამოიღო და ისევ უკან მიბრუნდა ფეხის წვერებზე შემდგარი. ფული ფრთხილად ამოუდო ბალიშქვეშ მუსტაფას და წავიდა.

- კაცად ვერ გაუზრდია იაშარს შვილი! შევარცხვინე მისი ნამუსი! – ღრიალებდა თამაზი და თან აცრემლებულ მუსტაფასა და ასიეს ამშვიდებდა.

- კაი ახლა თამაზ, შენც ნუ იქნები ასეთი გაუგებარი. ცოლ-შვილი დატოვა კაცმა გაღმათში და ვერ დაუდგა გული სხვაგან ამ გაჭირვების ჟამს – ცირა ცდილობდა როგორმე დაემშვიდებინა გაცხარებული ქმარი.

- ახლა გამასწარი აქედან ქალო თორემ მაგ შენზე ვიყრი!

ასიე ხვდებოდა, რომ მის თავს რაღაც ძალიან ცუდი ტრიალებდა და გულამომჯდარი ტიროდა. მუსტაფა ფანჯარასთან დამდგარიყო და იმ გზას გასცქეროდა, რომლითაც თავს უშველა მისმა ძმამ.

ნოემბრის თვე იყო, მუსტაფა ნარაგუს ჭაობებისკენ სანადიროდ რომ გაჰყვა თამაზის მეზობლებს.

სახლში დაბრუნებულმა ძალიან ცუდი სიზმარი ნახა: ჰატიჯეს ძაძები ჩაეცვა და გაღმა ნაპირიდან უცქერდა მუსტაფას, თან ტიროდა. ნაპირზე მდგარი თურქი ჯარისკაცი თავისკენ ექაჩებოდა ქალს და კოჭებში მათრახს უტყლაშუნებდა, აკივლებული ჰატიჯე კი მუსტაფასკენ იშვერდა ხელს და შველას ითხოვდა. ცოტა ხანში, სიზმრად თავისივე სიტყვები ჩაესმა, კატარღაზე რომ ამბობდა: „ბისმილლაჰი რაჰმანი რაჰიმ“ და სადღაც შორს თანასოფლელი მჩხიბავი ქალის, კოსტაფხეს ამაზრზენი ხარხარი.

გამოეღვიძა.

ოფლში ცურავდა და ძალიან ცხელოდა.

ფეხზე წამოდგომა სცადა და იქვე ჩაიკეცა.

მეორე დღეს ძია თამაზმა დარჩელელი ექიმბაში მოუყვანა მუსტაფას. ექიმბაშმა კარგად გასინჯა ავადმყოფი, სხეული დაუზილა თავისივე გამზადებული სამკურნალო ნელსაცხებლით და ბალახეული ნაყენი დაუტოვა: ეს ასვით დღეში სამჯერ და ერთ კვირაში თვალში გამოიხედავსო. აუვსეს ექიმბაშს ხურჯინი ნობათით და დალოცვილი გაუშვეს ჭიშკარს მიღმა, თამაზმა ცხენი გამოიყვანა და განსაკუთრებული პატივისცემის ნიშნად მდინარე ჯუმამდე მიაცილა ექიმბაში. უკან დაბრუნებულს კი ლოყებდახოკილი და თმაგაშლილი ცოლი შემოეგება წივილ-კივილით.

ვერ უშველა მალარიას ექიმბაშის ნაყენმა.

სული დაელია მუსტაფას.

პერანგის ამარა გამოსული ასიე პარმაღზე იდგა და პირგამეხებული გასქცეროდა გაშავებულ ზღვას. ქარი ქარვისფერ თმებს წაღმა-უკუღმა უწეწავდა.

მარტოდმარტო დარჩენილიყო.

* * *

ანაკლიის სასაფლაოზე დაკრძალეს მუსტაფა დიდი პატივით.

ასიემ ლაპარაკი შეწყვიტა.

უკვე 14 წლის გამხდარიყო.

ძმის გარდაცვალებისას შეკერილს შავ ტანსაცმელს არ იშორებდა და სიცოცხლის ბოლომდე არ გაუხდია სამგლოვიარო ძაძები.

მართალია, ძია თამაზი და მისი ოჯახი კარგად ექცეოდნენ, თუმცა ის მაინც მარტოსულად გრძნობდა თავს.

საზღვარი ჩაკეტილიყო და სახლში დაბრუნების არანაირი შანსი არ ჰქონდა ბედკრულ გოგონას.

იჯდა და მუსტაფას ცალკე, გაღმათში დარჩენილ ოჯახს კიდევ ცალკე, ცოცხლად გლოვობდა.

თამაზის მეზობელი, 25 წლის ახალგაზრდა აბდულა რეიზოღლი საგონებელში ჩავარდნილიყო.

ასიე უყვარდა და ვერც თამაზს, ვერც ასიეს ვერ უბედავდა თქმას.

ასიე ატყობდა და თვითონაც მოსწონდა ბიჭი, თუმცა სათოფეზე არ იკარებდა მას, მითუმეტეს თვეები ისე გადიოდა, რომ ოთახიდან არ გამოდიოდა.

აბდულამ მამას გაანდო გულისწადილი და სთხოვა, თამაზისთვის ეთხოვა ასიეს ხელი.

მამამისსაც ძლიერ მოსწონდა პატარა შაოსანი ქალი და დიდი ფიქრის შემდეგ გადაწყვიტა თამაზის ხლებოდა.

თითქმის მთელი ღამე ისაუბრეს მეზობლებმა.

თამაზმა თანხმობა განუცხადა, თუმცაღა უთხრა, რომ მთავარი ასიეს დაყოლიება იყო.

დაიყოლიეს.

რამდენიმე კვირიანი ხვეწნა-მუდარის შემდეგ, ასიემაც გადაწყვიტა დინებას მიჰყოლოდა და აბდულას გაჰყვა ცოლად.

შუაღამე რიჟრაჟისკენ წახრილიყო.

სტამბოლის ერთ-ერთ ქარხნის დირექტორის ოთხაში შუქი ენთო.

მაღალი, ხმელი, თეთრწვერა მოხუცი ტყავის სავარძელში ნერვიულად ტრიალებდა და სურათს ათვალიერებდა.

იქვე ტახტზე ახალგაზრდა მამაკაცი თვლემდა.

- ისმაილ! – გასძახა მოხუცმა ახალგაზრდას.

- ჰეი!

- მოდი ჩემთან.

- რა ხდება?

- შეგიძლია ამ ფოტოსურათის ასლი გააკეთო?

- კი, შესაძლებელია.

- კეთილი. წერილი უკვე დავწერე. ხვალ დილით გაიქეცი და ამ სურათის ასლი გააკეთე, შემდეგ კი წერილთან ერთად გაუშვი ისევ.

- მამა, უკვე მეთვრამეტედ აგზავნი და არცერთხელ არ მისულა. რა გარანტია გაქვს რომ ახლა მივა?

- სანამ პირში სული მიდგას არ შევეშვები. ძლივს მივაგენი და სანამ არ გავიგებ ცოცხალია თუ არა, არ მოვისვენებ. შვილო, უსისხლო და უგულო კაცად არ გამიზრდიხარ და ნუ გეზარება, შენს სისხლსა და ხორცზეა საუბარი.

- არა მამა, მეც ძალიან მინდა მათი პოვნა, მაგრამ ბოლო ერთი წლის განმავლობაში 18-ჯერ გავაგზავნეთ წერილი და არცერთხელ პასუხი არ მოვიდა. ეს იმას ნიშნავს, რომ არ მიდის ადრესატთან. იქ საბჭოთა კავშირია, საზღვარგარეთიდან შემოსულ ყველა წერილს ხსნიან და კითხულობენ, რომელსაც ჩათვლიან საჭიროდ გაგზავნიან, რომელსაც არა – დაწვავენ.

- ისმაილ, შვილო, გააკეთე რაც გითხარი. დილითვე.

- კეთილი მამა.

შუადღე იყო, როცა ანაკლია კივილმა შეძრა.

რეიზოღლების სახლიდან გამოდიოდა კივილის ხმა.

მოხუცი ასიე დამდგარიყო შუა ეზოში, ხელში ფურცელს ატრიალებდა და განწირული ხმით კიოდა.

ორიოდე წუთში ეზო ხალხით გაივსო.

ასიე ისე იცხადებდა, თითქოს ვინმე გარდაცვლილიყო, თუმცა მისი ბაგეებიდან სულ სხვა შინაარსის სიტყვები იღვენთებოდა.

- ვიპოვე, ვიპოვეეეეეე… ცოცხალია, ხალხოოოოო…. ჩემი ოსმანი, ჩემი ერთადერთი და საყვარელი ცოცხალიაააააა!!!

წერილს მოეღწია ადრესატამდე.

ასიესთან ერთად მის ეზოში მთელი ანაკლია ტიროდა.

ოსმან აბდულიშმა ასიეს მოსაწვევი გამოუგზავნა, საზღვარი გაიხსნა და შენს ოჯახთან ერთად სტამბოლში ჩამოდიო. თუმცა, სტამბოლში ჩასვლაზე უარის თქმა მოუწია ასიეს – ჯანმრთელობა გვარიანად შერყეოდა და მგზავრობას ვერ იტანდა. მეორე დღესვე საპასუხო წერილი გაუგზავნეს ოსმანს, სტამბოლში ვერა, თუმცა ჩვენს სოფლამდე ჩამოსვლას შევძლებ და იქ შევხვდეთო. მუსტაფაც დათანხმდა და ოჯახითურთ გამოეგზავრა მშობლიურ სოფელში.

ასიეს წაყვანა მისმა ვაჟმა, იგორმა ითავა, ჩაისვა მანქანაში და ერთ დღესაც გაუდგნენ თურქეთის გზას.

საზღვარს როგორც კი გასცდნენ, ასიეს ხუთვამ მოუარა და ცუდად გახდა.

როგორც კი თავი ოდნავ კარგად იგრძნო, იგორმა გზა განაგრძო.

ორიოდე კილომეტრში ასიემ მანქანის გაჩერება სთხოვა იგორს და გადავიდა.

გზიდან ოცდაათიოდე მეტრი გაიარა და იქვე მარტოდმარტო მდგარ მსხლის ხეს ჩაეხუტა.

ეს მსხლის ხე მის ეზოში იდგა და მთელი ბავშვობა ამ ხის ქვეშ ჰქონდა გატარებული.

თუმცა სახლის ნატამალი არ ჩანდა, ირგვლივ მოტიტვლებული მინდორი იყო, სადაც ეულად იდგა ასწლოვანი მსხლის ხე.

სოფელში შევიდნენ.

ოსმანი და მისი ჯალაბობა ნათესავის სახლში დაბარგებულიყვნენ.

აკანკალებული ასიე იგორმა შეიყვანა სახლში.

ასევე აკანკალებული ოსმანი ისმაილმა გამოაგება დას.

70 წელი გასულიყო.

რაც ერთმანეთი არ ენახათ.

ასიე 83 წლის გახლდათ, ოსმანი 85-ს.

ერთმანეთი დაინახეს თუ არა, ჩაეხუტნენ და პატარა ბავშვებივით, მოხუცი და-ძმა მიწაზე დაემხნენ აბღავლებულები.

ყველანი ტიროდნენ.

საცოდაობა ტრიალებდა იმწუთას იქ.

მჭიდროდ ჩაეკრა ოსმანს ასიე და მხეცივით ღრიალებდა.

გულისგამაწვრილებლად მოთქვამდა და კიოდა ასიე.

- მიცანი? აღმოხდა ასიეს როგორც იქნა.

- თითებით გიცანი, და თვალებით.

პ.ს. და-ძმის შეხვედრის ვიდეოც იყო გადაღებული და ამ დრომდე ინახებოდა სარფში, თუმცა დღეისათვის დაკარგულია. ვცდილობ, მეორე ასლი მოვიძიო თურქეთში და თუ ვიპოვე აუცილებლად დავდებ მასაც. 

არმენოფობია საქართველოში

 

როგორც ებრაელებმა შეუწყვეს ხელი გარკვეულწილად ანტისემიტიზმის გაპიარებას და ამით ხელოვნურად შეიქმნეს თავდაცვის მექანიზმები და პრივილეგიები, ასევე სომხები ცდილობენ მიმართონ იგივე ტაქტიკას და არცთუ უშედეგოდ. ებრაელებისთვის ფაშიზმი გახდა ამ პროცესების კატალიზატორი, სომხებისთვის კი 1915 წლის თურქეთის მოვლენები. 1915 წლის მოვლენებით კი სომხებმა შეძლეს მთელი მსოფლიოსთვის ეცნობებინათ ამ პატარა ერის ტრაგედია და მეორეს მხრივ ეცნობებინათ საკუთარი არსებობის შესახებ ზოგადად. როგორც ყველა უბედურებაგამოვლილ ერში, ამ ტრაგედიის შემდეგ სომხებშიც იფეთქა ნაციონალური თვითშეგნების და პატრიოტიზმის მოტივებმა და თვითგადარჩენის ინსტიქტმა, რომელმაც მასშტაბებით მოიცვა მსოფლიოს ყველა კუთხე, სადაც კი დასახლდა დახოცვას გადარჩენილი ასეულ ათასობით სომეხი დევნილი. მათ მალევე შეძლეს ახალ გარემოსთან ადაპტაცია, ფინანსურად თუ მორალურად მოძლიერდნენ და ახალი შემართებით წამოიწყეს ომი, როგორც საინფორმაციო, ასევე ნამდვილი ომი და ეს ომი დღემდე გრძელდება, ნიშანდობლივია, რომ სომეხთა წარმატებით. ნიშანდობლივია იმიტომ, რომ იგივე წარმატებით ვერ შეძლეს 1915 წელს თურქეთში ანალოგიური ძალადობის მსხვერპლმა ერებმა – ბერძნებმა და ასირიელებმა, რაც ალბათ სომეხთა ეთნოფსიქოლოგიის განსაკუთრებულობაზე მიუთითებს. იგივე ბერძნებისგნა, ასირიელებისგან და თუნდაც ქართველებისგან განსხვავებით, მესამე თუ მეოთხე თაობის სომხები, მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებში დაბადებული ყველა სფეროს წარმომადგენლები: მომღერლები, მსახიობები, ექიმები, მეცნიერები, პოლიტიკოსები, ჟურნალისტები ხელიდან არ უშვებენ შანსს, რომ ნებისმიერი სახის ტრიბუნა გამოიყენონ სომეხთა გენოციდის გასაპროტესტებლად, მსოფლიოსთვის შესახსენებლად და გენოციდის მსხვერპლთა ხსოვნის უკვდავსაყოფად, რაც ძალიან მისასალმებელია. გადახედეთ საზღვრაგარეთელი სომხების (დენის აღაჯანიანი, ანდრე აღასი, შარლ აზნავური, შერი, გალუსტ გულბეკიანი, კიმ კარდაშიანი, სისტემ ოფ ე დაუნ, კირკ კერკორიანი, ჯეკ კევორკიანი, უილიამ საროიანი, სეიმურ სკინერი, ალენ თერზიანი, არლინ ფრენსისი, რიჩარდ ჰოვანესიანი, რეიმონდ დამადიანი, ჰოვსეფ ფაშმანი, ლარი გაგოსიანი, ჯერარდ კაფესჯიანი, ჰენრი სააკიანი, გერი ბრეივერი თუ სხვა მრავალი) ბიოგრაფიას და ყოველ მათგანში აღმოაჩენთ, რომ ისინი ცხოვრებისა და მოღვაწეობის არცერთ ეტაპზე გვერდს არ უვლიან გენოციდის თემას და ეს უდაოდ დასაფასებელია. ამით იმის თქმა მინდა, რომ 1915 წლის გენოცდიმა ერთი მხრივ წელში გატეხა სომეხი ერი, თუმცა მეორე მხრივ მათ სიცოცხლისუნარიან და აქტიურ დიასპორას ახალი სისხლი და სიძლიერე შეჰმატა, რამაც მოგვცა ის, რომ ე.წ. სომხური ლობი რეალობაა და საკმაოდ ძლიერი და ანგარიშგასაწევი რეალობა.

ეს რაც შეეხებოდა სომხების დამოკიდებულებას მათი წარსულისადმი. ახლა ორიოდე სიტყვით მინდა შევეხო არმენოფობიის თემას საქართველოში – წარმოშობის პერიოდს და მიზეზებს, განვითარების ეტაპებს და დღეისათვის მოცემულ სურათს. ამიერკავკასიის და მომიჯნავე სამხრეთის ტერიოტორიებზე არსებული არაერთი ანტიკური სახელმწიფო და კულტურული წარმონაქმნის განვითარების, ათქვეფის და გაქრობის შემდეგ მივიღეთ ორი უმდიდრესი და უძლიერესი ქრისტიანული ცივილიზაცია გვერდიგვერდ: არმენული და ქართველური, რომელთა შობა არქაული ცივილიზაციების წიაღიდან, განვითარება, დახვეწა პარალელურად მიმდინარეობდა, როგორც დროის, ასევე გეოგრაფიული თვალსაზრისით. ლოგიკურია, რომ ეს ფაქტორები აუცილებლად წარმოშობენ კონკურენციის მოთხოვნილებას და ეს ასეც მოხდა. ქართველებისა და სომხებისთვის, რომლებიც გრძელი პერიოდის განმავლობაში ქმნიდნენ ვექტორულად სწორხაზოვან კულტურულ ღირებულებებს ეთნოლინგვისტური მახასიათებლების თანხლებით, სწორედ ეს უკანასკნელი იყო კონკურენციის განმსაზღვრელი მთავარი ფაქტორი, რადგან სხვა ყველა პირობა ორივე ერს ერთგვაროვანი ჰქონდა. დროთა განმავლობაში კი იცვლებოდა ეს პირობებიც, რაც რომელიმე ერთის “გამარჯვების”, წარმატების საწინდარი ხდებოდა. მრავალი ფაქტორი – პოლიტიკური, გეოგრაფიული თუ ეკონომიკური – სომხებისთვის გახდა ერთგვარი ბიძგი, რომ ისინი მთელს მსოფლიოს მოსდებოდნენ და რადგანაც ამ ეთნოსს ახასიათებს კომპაქტური ბინადრობის თვისებები, ადვილად ინარჩუნებდნენ ენასაც და კულტურასაც. აღნიშნულ პირობებში კი, ამ კომპაქტურ დასახლებებში სამშობლოს პარარლელურად ვითარდებოდა სამწერლობო, მუსიკალური, რელიგიური თუ ა.შ. კულტურა. აღნიშვნის ღირსია, რომ სომხებს ამაში ხელს ეთნოფსიქოლოგიაც უწყობდა, რაც მაქსიმალურ კონსერვაციაზე და ნაციონალიზმზეა ორიენტირებული. სამწუხაროდ თუ საბედნიეროდ, ქართველების შემთხვევაში ეთნოფსიქოლოგია სხვა მიმართულებით აღმოჩნდა ძლიერი.

სახელმწიფოებრიობის დაკარგვის შემდეგ კი, ერის პოლიტიკური, სულიერი და კულტურული მართვის სადავეები სომხურმა სამოქციქულო ეკლესიამ აიღო ხელში. აუციელბალდ აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ სომხური ეკლესია ამ მისიაში ვერ იქნებოდა ასე ძლიერი, რომ არა მისი ხელსაყრელობა არაერთი სუპერსახელმწიფოსთვის. მოგეხსენებათ, რელიგია ადრიდანვე ძალიან ეფექტური საშუალება იყო სახელმწიფოთაშორის ომების წარმოებისას, ამიტომაც ბიზანტიის წინააღმდეგ განწყობილი ირანის მიერ მონოფიზიტობის მფარველობამ ძალიან მოაძლიერა სომხური ეკლესია, რამაც მას საშუალება მისცა მოქმედების მასშტაბები და მიმართულებები გაეზარდა. ერთ-ერთი ასეთი მიმართულება გახლდათ მისიონერული მიმართულება სომხურ ეკლესიაში. აღნიშნული ქართულ ეკლესიასაც ახასიათებდა ადრეულ შუა საუკუნეებში, თუმცა თუკი ქართული მისიონერიზმი ქართულ ტერიტორიებზე და წმინდა მიწებზე საყდრების შენებით შემოიფარგლებოდა, სომხურ ეკლესიას ეს მიმართულება გაშლილი ჰქონდა ყველა მიმართულებით, მსოფლიოს ყველა კუთხეში, სადაც კი ეთნიკურად და სარწმუნოებრივად სომეხი ცხოვრობდა. სომხებისგან განსხვავებით ქართველებს სახელმწიფოებრიობა სრულად არასოდეს დაუკარგავთ, გარდა ბოლო 200 წლისა, ამიტომაც ამ ერს არასოდეს დასჭირვებია ალტერნატიული სხელმწიფოებრივი სიმბოლოების შექმნა, რაც სომხების სიტუაციაში აუცილებლობას წარმოადგენდა და ასეთი სიმბოლო იყო სომხური ეკლესია, რომელსაც სომეხი საზოგადოება აღიქვამდა როგორც არა მხოლოდ მათ რელიგიური იდენტობის განმსაზღვრელს, არამედ როგორც დაკარგული სახელმწიფოებრიობის და ერთიანობის ალტერნატიულ ნიშანსაც. სწორედ ამით იყო განპირობებული სომხური ეკლესიების სიჭარბე მთელს მსოფლიოში, იქ სადაც კი სომხები ცხოვრობდნენ. ცნობისთვის, სინგაპურში პირველი ქრისტიანული ეკლესია სწორედ სომხურია. ინდოეთში პირველი სომხური ტაძარი აშენდა 1562 წელს, ამავე პერიოდშია აშენებული ლაჰორის სომხური ტაძარი პაკისტანში და ა.შ. აქედან გამომდინარე, ეჭვს არ იწვევს ფაქტი, რომ სომხები ოდითგანვე ცხოვრობდნენ საქართველოში და შესაბამისად ეკლესიებსაც აშენებდნენ. ამით იმის თქმა მინდა, რომ დროა ქართული საზოგადოების ეგზალტირებულმა ნაწილმა თავი დაანებოს იმის მტკიცებას, რომ სომხები საქართველოში მხოლოდ მეცხრამეტე საუკუნეში გამოჩნდნენ რუსების წყალობით და ყველა ტაძარი, რომელსაც ისინი იჩემებენ, სინამდვილეში ქართულია.

სახელმწიფოების დაკარგვამ თავისთავად შობა კომპლექსები სომეხ საზოგადოებაში, რომელიც მათ ნაციონალისტურ ამბიციებში გადაიზარდა და რომელიც ხშირად ძალიან სასაცილო ხასიათს ატარებს. თუმცა არ დაგვავიწყდეს, რომ ქართველებიც ბევრად არ ჩამოვრჩებით სომხებს ამ მიმართულებით, რაც ასევე კომპლექსების ბრალია. ალბათ ყველა შეძლებთ გაიხსენოთ ზოგიერთი ქართველი მეცნიერის “ბოდვა” ქართველთა ისტორიული განსახლების უზარმაზარ მასშტაბებზე, ატლანტიდის კონტინენტის ქართულობაზე, ჯიმი კარტერის ქართველობაზე და ა.შ. რამდენ თქვენთაგანს სჯერა, რომ აჰმადინეჯადი ქართველია? ან ერდოღანი? რომ პეტრე პირველი ქართველის ნაბიჭვარი იყო?

კავკასიაში რუსეთის გამოჩენამ ბევრი ერი და ეთნოსი ცუდ დღეში ჩააგდო, ზოგს კი შედარებით ნაკლები როზგი ხვდა წილად. ასეთთა რიცხვში აღმოჩნდნენ სომხებიც, რომლებიც ისე მტკივნეულად არ შეხვედრიან რუსების გავლენის გაძლიერებას კავკასიაში, როგორც ქართველები, რადგან ამ უკანასკნელთაგან განსხვავებით რუსეთს სომხეთისთვის სახელმწიფოებრიობა არ წაურთმევია მაშინ. ასევე, სომხებისთვის დამახასიათებელმა ბევრმა თვისებამ, მათ შორის ძლიერმა სავაჭრო ტრადიციებმა რამდენადმე კეთილად განაწყო იმპერია ამ ხალხის მიმართ. და საერთოდ, ეს დიდი სახელმწიფოებისთვის დამახასიათებელი იყო – მაგალითად, ცნობილია ფაქტი, როცა მოღოლების იმპერატორმა აქბარმა ოფიციალურად შესთავაზა სომხებს ინდოეთში ჩამოსახლება, რის შედეგადაც აგრაში, ბომბეიში, კალკუტაში, პაკისტანისა და ბანგლადეშის მრავალ ქალაქში გაჩნდა მოზრდილი სომხური დასახლებები.

მეცხრამეტე საუკუნის საქართველოში სომეხი ვაჭრები საკმაოდ გავლენიან ფენას წარმოადგენდნენ ქვეყანაში და ფინანსური ბერკეტების დიდი ნაწილი მათ ხელში იყო. რუსი იმპერიალისტების ხელში ამ ფენის ერთი ნაწილი საკმაოდ კარგი იარაღი გახდა, ამას ისიც დაემატა, რომ მეცხრამეტე საუკუნის განმავლობაში გაძლიერებულმა სომხურმა ნაციონალისტურმა იდეამ ზრდა და გაძლიერება განიცადა და 1890 წელს სწორედ თბილისში დაფუძნდა “ჰეღაპოხაქან დაშნაქცუტჲუნის” სახელწოდებით. “დაშნაკების” პარტია და ზოგადად დაშნაკური იდეოლოგია იმით იყო გამორჩეული, რომ ნაციონალიზმთან ერთად მნიშვნელოვანწილად აგებული იყო ე.წ. სომხური იმპერიალიზმის მოტივებზე და დაშნაკები პირველები იყვნენ, ვინც საზოგადოებრივი მოძრაობის დონეზე პირველად გააკეთეს შესაბამისი განაცხადი ამ მიმართულებით. ნიშანდობლივია, რომ თბილისში დაფუძნებულმა პარტიამ ნაციონალისტურად განწყობილ ეთნიკურ სომხებში სერიოზული დასაყრდენი ჰპოვა და ცხადია მისი იმპერიული მადა საქართველოს, როგორც სტრატეგიულად მნიშვნელოვან ქვეყანასაც გადასწვდა. სწორედ ამ პერიოდიდან იწყება სომეხი ნაციონალისტების აღვირახსნილი იდეოლოგიური მუშაობა საქართველოს წინააღმდეგ, ისტორიის გაყალბებებით თუ საინფორმაციო ომის სხვადასხვა საშუალებებით. და სწორედ ამ პროცესებს დაუპირისპირდა მაშინ ილია ჭავჭავაძე, რომლის დასტურიცაა მის მიერ საადგილმამულო ბანკის დაარსება და “ქვათა ღაღადი”. სამწუხაროდ, სწორედ ამ პერიოდიდან იწყება არმენოფობიის მუტირებული ზრდა ქართველებში, რომელმაც ისეთ მასშტაბებსაც კი მიაღწია, რომ ეთნონიმი “სომეხი” ხშირ შემთხვევაში მაკნინებელ შეფასებად იქცა და გარკვეულწილად ეს დღემდეც ძალაშია. რუსების მიერ მუსლიმანი ქართველების გაყრამ და მათ კარმიდამოზე არზრუმელი და ყარსელი სომხების ჩასახლებამ, 1918 წელს დაშნაკური სომხეთის თავდასხმამ საქართველოზე, აფხაზეთის ომში ეთნიკური ნიშნით დაკომპლექტებული ბაგრამიანის ბატალიონის ქმედებებმა და სხვა უამრავმა ფაქტორმა კი მიგვიყვანა იქამდე, რომ არმენოფობიამ საშიში სახე მიიღო ქვეყანაში.

1991 წელს სომხეთის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ დაშნაკცუტიუნმა სერიოზულად გაიმაგრა პოზიციები. დღეისათვის სომხეთის პარლამენტში შემადგენლობის 16% დაშნაკებს ეკუთვნით, არწახის პარლამენტის 3%, ხოლო ლიბანში, ეს პარტია ოფიციალურადაა რეგისტრირებული მეოცე საუკუნის 20-იანი წლებიდან და ამ ქვეყნის 128 კაციან პარლამნეტში 2 წარმოამდგენელი ჰყავთ, ასევე ლიბანის მთავრობაშიც 2. რაც ყველაზე სამწუხაროა, დაშნაკური იდეოლოგია დიდი პოპულარობით სარგებლობს სომხეთის მოსახლეობაში და დიასპორაში, საიდანაც შეგროვილი შემოწირულობებით სერიოზულ პიარკამპანიას ეწევა აღნიშნულ პარტია. პარტიის მთავარ მიზნებში კი შემდეგს ვკითხულობთ: თავისუფალი, დამოუკიდებელი, ერთიანი სომხეთის შექმნა 1920 წლის სევრის ხელშეკრულების ფარგლებში აღიარებული საზღვრებით, ასევე არწახით, ნახჭევანით და ჯავახეთით. საამისოდ დაშნაკცუტჲუნი არ იშურებს ფინანსებს და აწარმოებს სერიოზულ იდეოლოგიურ და საინფორმაციო ომს მთელი მსოფლიოს მასშტაბით, რომლის მსხვერპლიც ხშირად საქართველოც ხდება.

ჩემთვის აბსოლუტურად გასაგებია ქართველი საზოგადოების აგრესია ამ იდეოლოგიის მისამართით. თუმცა, არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ეს აგრესია და კონკრეტულად არმენოფობია ჩვენი ქვეყნისთვის ამ ეტაპზე არანაირად არ არის მომგებიანი. ვფიქრობ, რომ პრაგმატულობა უნდა იყოს ამოსავალი წერტილი, რაც სამწუხაროდ გვაკლია და ზოგადად ქართველთა ეთნომენტალიტეტი ამ თვისების დიდ დეფიციტს განიცდის. ჩათვალეთ, რომ ერთი არეულობა ეთნიკურ ნიადაგზე, ერთი ტყვიის გავარდნა და ქვეყანა საბოლოოდ შევა ისეთ ჩიხში, საიდანაც ვეღარასოდეს გამოძვრება. ადამიანები, რომლებიც რადიკალურ ქმედებებისკენ მოგვიწოდებენ და საკმაოდ ქსენოფობიურ გამოხდომებს მიმართავენ, არ არიან გაცნობიერებულები ქვეყნის შესაძლებლობებში, და სწორედ ამ გაუცნობიერებლობის ნიადაგზე აძლიერებენ დაძაბულობის ხარისხს ცარიელი ემოციებით დატვირთული განცხადებების მეშვეობით. ყველამ კარგად უნდა შევიგნოთ, რომ თალაათ ფაშას სურათებით სირბილი, გენოციდის 100 წლისთავის მტკივნეულ კონტექსტში შეხსენება, ქსენოფობიურ და ხშირად ფაშისტური განცხადებების კეთება არანაირად არ ასხამს წყალს საქართველოს წისქვილზე. არ დაგავიწყდეთ, რომ სომხების გენოციდი დამოკლეს მახვილივით ადევს კისერზე ისეთ ძლიერ სახელმწიფოს როგორიც თურქეთია, სადაც, მიუხედავად ყველაფრისა დღემდე 7 სომხური ტაძარი ფუნქციონირებს. ხელისუფლებასაც, ეკლესიასაც და უბრალო მოქალაქეებსაც უნდა გვესმოდეს, რომ არსებობს უფრო საზრიანი, პრაგმატული, უმტკივნეულო გზები პრობლემების თავიდან ასარიდებლად და სწორედ ამას უნდა მივმართოთ. ამ კონკრეტულ შემთხვევაში საზოგადოება არ უნდა დაიყოს ხელისუფლების მომხრეებად და მრევლად, რომლებიც კონფრონტაციას და შესაძლოა სისხლიან დაპირისპირებასაც ვერ გაექცევიან, არამედ ყველამ ერთად უნდა მოვუწოდოთ ხელისუფლებასაც და ეკლესიასაც კოორდინირებული მუშაობისკენ, როგორც ამას აკეთებენ ოფიციალური ერევანი და ეჩმიაძინი საქართველოს საკითხთან მიმართებაში. უნდა გვესმოდეს, რომ რელიგიური კონფესიებისთვის იურიდიული მხარის მოწესრიგება არ არის კატასტროფა და ეს გარდაუვალია დასავლური ღირებულებებისკენ მიმავალ გზაზე წარმატებულად გასავლელად; უნდა შევაგნებინოთ ეკლესიას, რომ სომხური ან კათოლიკური ეკლესიისთვის იურიდიული სტატუსის მინიჭება არანაირად არ ჩასცემს მართლმადიდებლობას მახვილს და მრევლს ამ აღმსარებლობებისკენ არ გადენის. ასევე, უნდა შევაგნებინოთ ხელისუფლებას და ვაიძულოთ ის, რომ სომხეთის საპატრიარქოსთვის ისტორიულად სომხური ტაძრების გადაცემა მოხდებას ნაცვალგების პრინციპებზე და სომხური მხარე უნდა წამოვიდეს შემხვედრ ნაბიჯებზე, კერძოდ – საქართველოს საპატრიარქოს გადმოსცეს ქობაირის, ახტალის, ახპატის, ძელიჭეშმარიტის, ანისის და სხვა ქართული ტაძრები. უნდა ვაიძულოთ მეცნიერები, თავი დაანებონ უმწეო გამოსვლებს მედიაში და სომეხი გამყალბებლების წყევლა-კრულვას, ნაცვლად ამისა კი მოჰკიდონ ხელი დასაბუთებული, გამართული მეცნიერული პასუხების შემუშავებას და დადებას. და ბოლოს, ჩვენ, უბრალო მოქალაქეები უნდა ვეცადოთ, რომ თავი ხელში ავიყვანოთ და ისეთი სიბრიყვე არ ჩავიდინოთ, რომ ამას ქვეყნის ინტერესები გადაჰყვეს.

ბ-ნო პრეზიდენტო! – volume IV

“თურქეთის ავიახაზებმა” საქართველო მსოფლიოს პოლიტიკური რუკიდან წაშალა

 

 

 

 

 

სამწუხაროდ, დღეს აღმოვაჩინე, რომ თურქეთის ავიახაზების (THY) ოფიციალურ საიტზე, სადაც მარშრუტების რუკაა დადებული (http://www.turkishcargo.com.tr/cargo/route_map/index.aspx), საქართველო როგორც სახელმწიფო არ არსებობს. ვპოულობთ მხოლოდ ქალაქ თბილისს, სადაც ფრენებს ახორციელებს ზემოთხსენებული კომპანია, ხოლო რაც შეეხება სახელმწიფო საზღვრის აღმნიშვნელ კონტურებს რუკაზე, ნაჩვენებია მხოლოდ თურქეთთან, სომხეთთან და აზერბაიჯანთან გამყოფი სამხრეთ საზღვრის კონტური, ჩრდილოეთ საზღვარი კი ამ რუკაზე არ არსებობს, რაც ავტომატურად მიანიშნებს იმაზე, რომ სახელმწიფო, რომელსაც საქართველო ჰქვია, ამ რუკის მიხედვით რუსეთის ფედერაციის შემადგენლობაში შედის.

საგულისხმოა, რომ THY სახელმწიფო კომპანიაა, შესაბამისად კომპანიის პოლიტიკა არ უნდა მოდიოდეს უთანხმოებაში თურქეთის სახელმწიფოს ძირითად პრინციპებთან და ღირებულებებთან, მითუმეტეს საგარეო პოლიტიკურ სფეროში. დიდი ეჭვი მაქვს, რომ როგორც სხვა შემთხვევებში, ახლაც ეს გაკეთებულია აფხაზური, ან ჩერქეზული წარმოშობის თურქეთის მოქალაქის მიერ, რომელსაც თურქეთში მოქმედი ათეულობით პრორუსული იდეოლოგიის ფლაგმანი აფხაზური სათვისტომოს პროპაგანდით გონება აქვს დაბნელებული.

მოვითხოვ, საქართველოს ხელისუფლებამ დაიჭიროს მტკიცე და ურყევი პოზიცია ბოლო დროს გახშირებული ამგვარი დანაშაულების მიმართ, შექმნას ჯგუფი ან კომისია, რომელსაც ექნება რეაგირებისა და დამნაშავის წინასწარი გაფრთხილებისა და საპროტესტო ნოტების გზავნის გარეშე სასამართლოში სარჩელის შეტანის პრეროგატივა. შემიძლია დარწმუნებით ვთქვა, რომ თუნდაც ერთხელ მოგებული სასამართლო პროცესისა და დამნაშავის მიერ გადახდალი სოლიდური ჯარიმის შემდეგ, ყველა მოერიდება ამგვარი „ხარვეზების“ დაშვებას საკუთარი კომპანიის მუშაობის პროცესში.

მოგახსენებთ, რომ ამ რუკას იყენებს მსოფლიოში ათასობით საექსპედიტორო და გადამზიდავი კომპანია, ასევე მილიონობით უბრალო მგზავრი, შესაბამისად ამაზე უკეთეს შავ პიარს ჩვენი ქვეყანა ვერც ინატრებს. თანაც, ძალიან დასანანია, რომ აღნიშნული ხდება მეგობრად და პარტნიორად წოდებული ქვეყნის კუთვნილი სახელმწიფო კომპანიის მიერ.

დიდი იმედი მაქვს, რომ როგორც წინა შემთხვევებში, ეს წერილი ახლაც მივა ადრესატთან და რეაქციაც არ დააყოვნებს.

ბ-ნო პრეზიდენტო! – volume III

ისევ და ისევ სახელმწიფო მოხელეთა უპასუხისმგებლობა

ანალოგიური სახის წერილი უკვე მესამედ იწერება და მე მოხარული ვარ, რომ პირველ ორზე შესაბამისი რეაგირება განხორციელდა. სიმართლე გითხრათ, ეს მაძლევს სტიმულს მესამე წერილიც დავწერო, იმ იმედით, რომ ის უყურადღებოდ არ დარჩება.

საქმე ეხება თანამედროვე ცხოვრებაში ერთ ძალიან საინტერესო დეტალს – ელექტრონული მიმოწერის საშუალებებს. ჩვენ ყველანი იმის მოწმე ვართ, რომ ელექტრონულმა ფოსტებმა მნიშვნელოვანწილად ჩაანაცვლეს კომუნიკაციის სხვა საშუალებები და მათ გარეშე უკვე არათუ სხვადასხვა დაწესებულებების, არამედ ცალკეული პიროვნებების საქმიანი თუ პირადი ცხოვრებაც წარმოუდგენელი გახდა.

მთელს მსოფლიოში ნებისმიერ სახელმწიფო თუ კერძო ორგანიზაციაში, ნებისმიერი პროფილის დაწესებულებაში დანერგილია აღნიშნული სისტემა და გარდა იმისა, რომ ეს აადვილებს დოკუმენტების გაცვლის და კონტაქტის პროცესს, პრესტჟულობის მომენტის მატარებელიც გახლავთ. ამიტომაც, ყველა ნორმალური კომპანია ცდილობს ჰქონდეს ინდივიდუალური და ორიგინალური ვებ-გვერდი და საკუთარი სერვერი, და ამ სერვერსა და დომეინზე მიბმული ელექტრონული ფოსტები კომპანიისა და თანამშრომლებისთვის.

მინდა მოგახსენოთ, რომ საქართველოში ამ მხრივ სახარბიელოდ ნამდვილად არ გვაქვს საქმე. ხშირად პარადოქსებსაც ვაწყდებით, რადგან ხშირად დიდი ორგანიზაციებიც კი სხვადასხვა უფასო მეილსერვერებზე ათავსებენ ელექტრონულ ფოსტებს, ხშირად კი პატარა ორგანიზაციები აკეთებენ სწორ მარკეტინგულ გათვლას, ყიდულობენ სერვერს და ქმნიან ინდივიდუალურ საიტებს. ეს ის შემთხვევაა, როცა კერძო იურიდიულმა თუ ფიზიკურმა პირმა თავად უნდა განსაზღვროს აღნიშნულის პრიორიტეტულობა, მაგრამ სულ სხვაა, როცა იგივე სურათს ვხვდებით სახელმწიფო სამსახურებში.

რამდენიმე დღის წინ გადავწყვიტე ერთი-ორი დღით ვსტუმრებოდი მესტიის ახალგახსნილ კურორტს და ამ მიზნით დავიწყე ჩემთვის საინტერესო სხვადასხვა ინფორმაციის მიღება ინტერნეტის საშუალებით. ამასობაში გადავაწყდი მესტიის მუნიცციპალიტეტის ოფიციალურ ვებგვერდს და მაშინვე თვალში მომხვდა საიტზე დადებული გამგეობის ოფიციალური ელექტრონული ფოსტა: gamgeobamestia@yahoo.com, gamgeobamestia@rambler.ru. სამწუხაროდ, არ მეგონა თუ ამხელა მუნიციპალიტეტს საკუთარი მეილსერვერი არ ექნებოდა ან ფოსტები სახელმწიფო gov.ge-ზე მაინც არ ექნებოდა მიბმული. იგივე მდგომარეობაა სიღნაღის გამგეობის საიტზეც, რომლის ელექტრონული ფოსტაც გახლავთ gamgeoba-media@mail.ru. გარდა იმისა, რომ საკუთარ სერვერსა და ორიგინალურ დომენზე ელ-ფოსტის მიბმა პრესტიჟის საქმეა, აქ არის ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი გარემოება: აღნიშნული ელექტრონული ფოსტები რუსულ სერვერებზეა განლაგებული. არავისთვის გასაკვირი არ უნდა იყოს, რომ დაინტერესების შემთხვევაში ამა თუ იმ მეილსერვერზე დარეგისტრირებული ელექტრონული ფოსტის ყველა გამავალი და შემომავალი წერილის გაკონტროლება შეიძლება. შესაბამისად, რუსულ სერვერებზე განლაგებული ქართული ადმინისტრაციული ერთეულების ოფიციალური ელ. ფოსტები „განსაკუთრებული“ ყურადღების ქვეშ რომ იქნება, ალბათ საეჭვოც არ არის.

ჩემმა ამ აღმოჩენამ გადამაწყვეტინა სახელმწიფო დაწესებულებებისა და სახელმწიფო მოხელეების საკონტაქტო ინფორმაცია გადამემოწმებინა. ჩემდა გასახარად უნდა ითქვას, რომ ყველაზე გამჭვირვალე ჩინოვნიკთა საკონტაქტო ინფორმაციის საჯაროობაში გამოირჩევა სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის გამგეობები და საკრებულოები. სხვაგან, ან მხოლოდ ტელეფონია მითითებული, ან საერთოდ არ მოიძებნება სახელმწიფო მოხელეზე საკონტაქტო ინფორმაცია, ან საერთოდ არ გააჩნია ამა თუ იმ ადმინისტრაციულ ერთეულს საკუთარი ვებგვერდი. დაკვირვებების შედეგად აღმოჩნდა, რომ სახელმწიფო მოხელეთა დიდ ნაწილს სწორედ რუსულ საფოსტო საიტებზე აქვთ საკუთარი ელექტრონული ფისტები განთავსებული. თქვენის ნებართვით აქვე გამოვაქვეყნებ აღნიშნული პირების სიას მათივე თანამდებობებისა და ელ.ფოსტების მითითებით.

ზვიად აფხაზავა – ლანჩხუთის საკრებულოს თავმჯდომარის მოადგილე – zviadafxazava@mail.ru , zviad_ap@rambler.ru

გურამ გუნავა – აბაშის გამგებელი – guramgunava@mail.ru

ვახტანგ გაბელაია – აბაშის გამგებლის მოადგილე – vaxogabelaia@mail.ru

დიმიტრი ცანავა – აბაშის გამგებლის აპარატის უფროსი – ditocanava@mail.ru

გიორგი გაწერელია – ხობის გამგებლის გამგებლის მოადგილე – giorgi-gawe74@mail.ru

მამუკა ქარდავა – წალენჯიხის გამგებელი – mamukaqardava@rambler.ru

კობა შანავა – წალენჯიხის გამგებლის მოადგილე – kobashanava @rambler.ru

თენგიზ ადამია – სენაკის გამგებელი – tengizadamia@mail.ru

ზურაბ ტყებუჩავა – სენაკის გამგებლის მოადგილე – ztkebuchava@mail.ru

გიორგი შელია – ზუგდიდის საკრებულოს წევრი – novacia06@mail.ru

ბორის მიქავა – მარტვილის საკრებულოს წევრი – borismiqava@mail.ru

ედემ ბასიალაია – მარტვილის საკრებულოს წევრი – ebasilaia@mail.ru

ნოე დანელია – მარტვილის საკრებულოს წევრი – noedanelia@maii.ru

თეიმურაზ დარციმელია – მარტვილის საკრებულოს წევრი – Temodarcimelia@mail.ru

კახა ბუკია – ხობის საკრებულოს წევრი – K_bukia@mail.ru

კახაბერ ციმინტია – წალენჯიხის საკრებულოს წევრი – kakhaber-tsimintia@rambler.ru

მაია ევსია – წალენჯიხის საკრებულოს წევრი – maia_evsia@mail.ru

გიორგი ხარჩილავა – წალენჯიხის საკრებულოს წევრი – gialakada@rambler.ru

რუსუდან სამუშია – წალენჯიხის საკრებულოს წევრი – rusiko-samushia@rambler.ru

მალხაზ სამუშია – წალენჯიხის საკრებულოს წევრი – gusaria@yandex.ru

გონერ ჭანია – წალენჯიხის საკრებულოს წევრი – goneriwania@rambler.ru

ბესიკ ნარმანია – სენაკის საკრებულოს თავმჯდომარე – besik-narmania@mail.ru

ზურაბ ხაბურზანია – სენაკის საკრებულოს წევრი – khaburzania@mail.ru

თამილა სორდია – სენაკის საკრებულოს წევრი – tamila-sordia@mail.ru

მერაბ გეგელია – სენაკის საკრებულოს წევრი – merab-gegelia@mail.ru

ნატალია ხუბუა – სენაკის საკრებულოს წევრი – merab-gegelia@mail.ru

გურამ ადანაია – სენაკის საკრებულოს წევრი – guram-adanaia@mail.ru

ლევან ჯინორია – სენაკის საკრებულოს წევრი – levani-jinoria@mail.ru

მურად შამათავა – სენაკის საკრებულოს წევრი – muradshamatava@mail.ru

კობა კილასონია – სენაკის საკრებულოს წევრი – kobakilasonia@mail.ru

დავით კაჭარავა – აბაშის საკრებულოს წევრი – datokacharava@mail.ru

დავით გვიჩიანი – მესტიის საკრებულოს წევრი – David-gvichiani@rambler.ru

როდამ გვარმიანი – მესტიის საკრებულოს წევრი – Rodami-dvarmiani@mail.ru

დავით ჯაფარიძე – მესტიის საკრებულოს წევრი – DatoJafaridze@mail.ru

გოჩა ხორგუანი – მესტიის საკრებულოს წევრი – Gocha-mazeri@mail.ru

გიორგი ხომერიკი – ფოთის მერის მოადგილე – g.khomeriki@mail.ru

ივანე საღინაძე – ფოთის საკრებულოს წევრი – vansag@rambler.ru

კობა ცხადაია – ფოთის საკრებულოს წევრი – koba-Tsk@mail.ru

მაგდალინა მენაბდე – ფოთის საკრებულოს წევრი – mmenabde@mail.ru

ვახტანგ დარცმელიძე – ფოთის საკრებულოს წევრი – vatto777@mail.ru

ალექსანდრე თოფურია – ფოთის საკრებულოს წევრი – topalexander@yandex.ru

ჯემალ მიგინეიშვილი – ფოთის საკრებულოს წევრი – jemali-Mig-1960@mail.ru

გიორგი შამუგია – ფოთის საკრებულოს წევრი - giorgishamugia@rambler.ru

ეს არის ის სია, რისი შეგროვებაც მე შევძელი. ნამდვილად არ მაქვს იმის ილუზია (და დარწმუნებული ვარ, რომ არც არავის აქვს), რომ ამ ადამიანებმა შეგნებულად ჩაიდინეს ეს არცთუ მოსაწონი საქციელი. ენის ცოდნასთან, პასუხისმგებლობის განცდასთან და პროფესიონალიზმთან ოდნავ მწყრალად ყოფნის შედეგი მგონია პირადად მე, როგორც თვითონ სახელმწიფო მოხელეების, ასევე იმ IT ადმინისტრატორის მხრიდან, ვინცც საიტის გამართვაზე და იქ ინფორმაციის განთავსებაზეა პასუხისმგებელი. დარწმუნებული ვარ, ანალოგიური ვითარება ბევრ სხვა სახელმწიფო უწყებაში იქნება, რაც, დამეთანხმებით ალბათ, რომ დროულადაა მისახედი. ეს ისეთი თემაა, სადაც პროფესიონალიზმის, პრესტიჟულობის, უსაფრთხოების ვექტორები ერთმანეთს კვეთენ და ყურადღებას იმსახურებს. მართალია, ერთიანი საფოსტო სერვერის გამართვა და ყველა სახელმწიფო უწყების ამ ხაზზე დასმა საკმაოდ დიდ ხარჯებთან არის დაკავშირებული, მაგრამ ცალსახაა, რომ ღირს ამ ხარჯების გაღება.

აქვე დავასრულებ ჩემს წერილს იმ იმედით, რომ როგორც წინა ორი, ესეც მივა ადრესატამდე ზემოაღნიშნული ხარვეზების გამოსწორებაში ერთი პატარა აგურის როლს შეასრულებს.

პატივისცემით

გივი გ. ქარჩავა

03.01.2011

მეგრული ჩემი მშობლიური ენაა და თუ გნებავთ ჩამქოლეთ!

პასუხი „კვირის პალიტრაში“ გამოქვეყნებულ მასალაზე „ქვეყნის დაშლა შურობუმულად?“

გაზეთის გამოსვლისთანავე მისი ელექტრონული ვერსიის ბმული მეგობარმა გამომიგზავნა და მეც დიდი ყურადღებით წავიკითხე. სიმართლე გითხრათ, ახალი არაფერი ყოფილა, ისეთი რაც ადრე არ წამიკითხავს ქართულ პრესაში. უბრალოდ „კვირის პალიტრისგან“ გამიკვირდა, ცოტა არ იყოს და ამგვარი უპასუხიმგებლო მასალის გამოქვეყნება და ჩემი კომენტარიც დავწერე სტატიაზე. ვებ–გვერდზე დავდე კიდევაც, თუმცა, არ გამოქვეყნდა. როგორც კომენტირების წესებშია მითითებული, მთელი დღის განმავლობაში ველოდებოდი ჩემი კომენტარის გამოჩენას, მაგრამ, ნურას უკაცრავად. სხვა მკითხველების კომენტარი მაშინათვე დაიდო, ჩემი კომენტარი კი დღემდე არ გამოჩენილა სტატიის კომენტარებში. კრიტიკული კომენტარის არგამოქვეყნებამ კიდევ ერთხელ დამარწმუნა რედაქციის სუბიეექტურობაში. არადა, მიუხედავად იმისა, რომ კომენტარი იყო მეტწილად კრიტიკული რედაქციისა და რესპოდენტების მიმართ, მაინც სრულად ჯდებოდა ეთიკის ფარგლებში და მაინც გასაკვირი იყო მისი „დაბლოკვა“. მკითხველს აქვე გავაცნობ აღნიშნული უსტარის შინაარს:

„ძალიან დიდ ბოდიშს ვიხდი მასალის ავტორთან, მაგრამ სტატია ამაზრზენია. ამაზრზენია იმიტომ, რომ არასწორი ინტერპრეტირება ეძლევა თემას. წყალსაც წაუღია ევროსაბჭოს ქარტია, სულაც არ მივიღოთ, მაგრამ სახელმწიფოს აქვს გამზადებული რაიმე სახის სხვა ალტერნატივა? ეს არ გვაინტერესებს ეტყობა. როცა მეგრელთა მხრიდან სეპარატიზმის საშიშროებაზე საუბრობენ ჟურნალისტი და რესპოდენტები ძალად მიღებული სერიოზული სახეებით, ის აღარ ახსენდებათ, რომ ამ ენებს გადაშენების საფრთხე მართლა ემუქრება. თუმცა მამუკა არეშიძეს ან ერეკლე საღლიანს რაში ანაღვლებთ თუკი აბაშასა და ფოთში, მარტვილსა და სენაკში ძალიან ცოტა ადამიანი საუბრობს მეგრულად? ერეკლე საღლიანზე გამახსენდა – ერთხელ ამ ადამიანს ვკითხე, სვანურად თუ წერთ ბ-ნო ერეკლე ლექსებს მეთქი, და მომიგო – არა! მაგ ცოდვაში როგორ ჩავდგამ ფეხსო. ამიტომაც, სულაც არაა მისი აზრი ავტორიტეტული ჩემთვის ამ შემთხვევაში.

გარდა ამისა, ძალიან კარგად გათვლილ პიართან გვაქვს საქმე, როცა ჟურნალისტი ისეთ არარაობასა და ავადმყოფს მიადგა მეგრული ენის ბედის გასარჩევად, როგორიც იური ღვინჯილიაა. თქვენ იცოდით წინასწარ, რომ ღვინჯილია ისეთს მოროშავდა, მერე ეს ზოგადად ქართველური ენების მოვლა-პატრონობის იდეის დისკრედიტაცისთვის კარგ იარაღად გამოგადგებოდათ. არიან ადამიანები, ვისაც ამ საკითხზე დალაგებული მსჯელობა შეუძლია, მაგრამ თქვენ ავტორიტეტებს არ გაეკარებით სპეციალურად, რადგან მაშინ სტატიამ შეიძლება ის ნაყოფი არ გამოიღოს, რაზეცაა გათვლილი.

არაერთი კამათი გადამხდენია ამის თაობაზე, და ყოველთვის გამარჯვებული გამოვსულვარ, რადგან ადამიანები, რომლებიც მეკამათებოდნენ, ზოგადი და სადღეგრძელოს ტიპის მაგვარი განცხადებებით შემოიფარგლებოდნენ: “საქართველოდაგვენგერევა”, “ქართველობას წაგვართმევენ”. ამას ქარტიას უკავშირებენ. მე კიდევ ვიძახი უკვე წლებია, ჯანდაბას ქარტია, განვაცხადოთ მასზე უარი, ოღონდ სახელმწიფო იყოს გარანტი ამ ენების მოვლა-პატრონობისა და დაცვისა.“

როდესაც ეს კომენტარი დაიბლოკა, გადავწყვიტე დიდი წერილი დამეწერა და გარკვეული მონახაზები შექმნილი მქონდა კიდევაც, რომ ჩემს თავს ტრაგედია დატრიალდა – ოჯახის წევრის გარდაცვალების შესახებ მამცნეს და იძულებული გავხდი გაურკვეველი ვადით გადამედო წერილის დაწერა. დღეს უკვე მაქვს დრო და საშუალება ისევ დავუბრუნდე ამ საკითხს და სტატიის ავტორებს, გელა კორძაძესა და ხათუნა პაიჭაძეს, რესპოდენტებსა და რედაქციას მოვახსენო ჩემი მოკრძალებული აზრი წამოჭრილი თემის გარშემო.

უმცირესობათა და რეგიონული ენების ევროპული ქარტიის შესახებ აჟიოტაჟი მასზე მიერთების ვალდებულების აღების დღიდანვეა ატეხილი. რათქმაუნდა, უაპელაციოდ არ შეიძლება ნებისმიერი სახის შემოთავაზების ან ვალდებულების მიღება, მაგრამ ქარტიის გარშემო ატეხილი ვაკქანალია უკვე გასცდა ყოველგვარ ზღვარს. გამოჩნდა ენათმეცნიერთა ჯგუფი, რომელთაც შექმნეს ახალი ლინგვისტური თეორიები, რომლის მიხედვითაც არ არსებობს არავითარი ქართველური ენები, არსებობს ერთი სამწიგნობრო ქართული ენა და ყველა დანარჩენი მისი დიალექტია. პარადოქსია, მაგრამ ეს ჯგუფი ასეთ წიაღსვლებს მხოლოდდამხოლოდ იმის გამო აკეთებს, რომ ენათა ქარტია არ გავრცელდეს მეგრულ–ლაზურ და სვანურ ენებზე. რაც ყველაზე სამწუხაროა, ეს ადამიანები არად აგდებენ იოსებ ყიფშიძის, ნიკო მარის, არნოლდ ჩიქობავას, გიორგი ახვლედიანის, აკაკი შანიძის, ჟორჟ დჲუმეზილის, ჰაინც ფენრიხის, გიორგი კლიმოვის, გერჰარდ დეეტერსის, გურამ კარტოზიას, ზურაბ სარჯველაძის, იოსტ გიპერტის, ოთარ ქაჯაიას, ვინფრიდ ბოედერის, სერგი ჯიქიას და სხვათა მეცნიერულ ნაშრომებსა და თეორიებს, რომლებიც საყოველთაოდაა ენათმეცნიერულ სამყაროში გაზიარებული და ხშირად იმის თქმასაც არ ერიდებიან, რომ ეს ადამიანები იძულებულნი იყვნენ იდეოლოგიური მანქანისთვის ხარკი ეხადათ. თურმე ცხონებული აკაკი შანიძის ნაშრომები თუნდაც სვანურის ენის შესახებ საბჭოეთისთვის ხარკის ხდა ყოფილა!

ამას რომ თავი დავანებოთ, გლობალიზაციის ეპოქაში მართლაც შეინიშნება მცირე ან უმწერლობო ენების ქრობის ტენდენცია. UNESCO–ს კვლევების მიხედვით, მსოფლიოში არსებული 6000 ენიდან ორასზე მეტი საერთოდ გაქრა ბოლო სამი თაობის განმავლობაში. გარდა ამისა საფრთხის ქვეშ მყოფი ენების კალსიფიკაციაში იგივე კვლევების მიხედვით 538 ენა გადაშენების კრიტიკული საფრთხის ქვეშაა, 502 სერიოზული საფრთხის ქვეშ, 632 უეჭველი საფრთხის ქვეშ და 607 აბსოლუტურად დაუცველი.[1]  ამასთანავე, ცნობილი ენათმეცნიერი ჯონ მაქვორტერი ხანგრძლივი დაკვირვებების შემდეგ აცხადებს, რომ მიმდინარე საუკუნეში დედამიწაზე არსებული ენებიდან 90% გაქრება და მხოლოდ 600 ენა დარჩება.[2] რაც მთავარია, გასულ საუკუნეში გვქონდა ენის გაქრობის რამდენიმე შემთხვევა: 1974 წელს გაქრა მანური ენა, 1976 წელს აასაქსი, 1992 წელს უბიხური და 2008 წელს ეიაკი. ეს არის ოფიციალური სტატისტიკა, თუმცა ქართველი „მამულიშვილები“ ამას არად დაგიდევენ და საქმის ნაცვლად სადღეგრძელოებით შემოიფარგლებიან, აქაოდა მეგრულს და სვანურს რა გააქრობს, ქარტეხილებს გაუძლოო. აი ეს არის სწორედ ქართული გულარხეინობა და საქმისადმი არასერიოზული, ზერელე მიდგომა. რაც შეეხება იგივე ფაქტების დადებას ქართველურ ენებთან მიმართებაში, ამის გაკეთება ძალიან ადვილია.

1. სვანური ენა – ქართველურ ენათაგან ყველაზე არქაული. დღესდღეობით ამ ენაზე საუბრობს მხოლოდ 30 000 ადამიანი.  ეს რიცხვი დღითიდღე იკლებს შიდამიგრაციისა და ასევე ენის არაპოპულარულობის გამო.
2. ლაზური ენა – აქტიური გადაშენების გზაზეა. საქართველოში ამ ენაზე მხოლოდ სოფელ სარფში საუბრობენ. თურქეთში კი ამ ენის გაქრობის საფრთხე კარგა ხანია კრიტიკულ ზღვარს მიუახლოვდა – თუკი ადრე ახალგაზრდა თაობამ იცოდა ლაზური და არ საუბრობდნენ მასზე, დღეს უმეტესობამ საერთოდ არ იცის მშობლიური ენა. შიდამიგრაციის ფაქტორი აქაც დიდ როლს თამაშობს – ისტორიული ლაზეთი ფაქტიურად დაცლილია, მოსახლეობის 70% დიდ ქალაქებში ცხოვრობს და მხოლოდ ზაფხულობით თუ ჩამოდიან სოფლად. დიდ ქალაქებში საცხოვრებლად გადასული ლაზების მომავალ თაობაში ეთნიკურ იდენტობასთან ერთად ენაც დაკარგულია.
3. მეგრული ენა – ზემოთჩამოთვლილი ორი ენიდან მეგრული ყველაზე კარგ მდგომარეობაშია: ამ ენაზე 500 000–ზე მეტი ადამიანის საუბრობს და დღესაც აქტიურად გამოიყენება შიდასაკონტაქტო ენად. თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ მეგრულს გაქრობის საფრთხე არ ემუქრება. პირიქით, დაკვირვებები ცხადყოფს, რომ საგანგაშო ტენდენციასთან გვაქვს საქმე – მეგრული დღითიდღე არაპოპულარული, ხშირად სამარცხვინო ენა ხდება განსაკუთრებით ახალგაზრდა თაობაში. პირადი დაკვირვებებიდან გამომდინარე შემიძლია თამამად განვაცხადო, რომ აბაშაში აღარ საუბრობენ მეგრულად (თუკი ცალკეულ სოფლებს არ ჩავთვლით), ახალგაზრდების ძალიან დიდმა ნაწილმა კი საერთოდ არ იცის ენა. იგივე შეიძლება ითქვას ფოთზეც. სენაკში, ქუჩაში გაჩერებული 9 ადამიანიდან მეგრულად დასმულ კითხვაზე, მხოლოდ ერთმა გასცა მეგრულად პასუხი – ისიც მენტალურად დაავადებული და სასკოლო განათლების არმქონე ადამიანი იყო. დანარჩენი რვა სენაკელიდან ხუთის ასაკი20–დან 25–წლამდე მერყეობდა, სამისა კი 50–დან 70–მდე. იგივე მდგომარეობაა მარტვილის რაიონში, განსაკუთრებით მდინარე ინჩხურის მარცხნივ მდებარე სოფლებში.  ამდაგვარი ტენდენცია შეინიშნება განსაკუთრებით ქალაქებში – ახალგაზრდობა აღარ ეკონტაქტება ერთმანეთს მეგრულად, რადგან ეს არაპოპულარულ და მდაბიურ ქცევად ითვლება. პირადი მაგალითიდან შემიძლია გითხრათ, რომ როდესაც მე სკოლის მოსწავლე გახლდით, სკოლაში ბავშვები ერთმანეთს მეგრულად ვეკონტაქტებოდით. დღეს კი, იგივე სკოლაში სულ სხვა სურათია – მეგრულად საუბარი ცუდ ტონად, „გოიმობად“ ითვლება, განსაკუთრებით გოგონებში. სამწუხაროდ 10 წელიწადში ასე რადიკალურად შეიცვალა სიტუაცია.

ბუნებრივია ჩნდება კითხვა – რა განაპირობებს ამას? თუკი სადღეგრძელოს მოყვარულ ე.წ. გრუზინებს მოვუსმენთ, თურმე ჩვენივე ბრალია ენა თუ ქრება. თქვენ თვითონ თუ არ საუბრობთ ერთმანეთში მეგრულად და სვანურად, სახელმწიფოსგან რაღა გინდათო? ერთი შეხედვით ვერაფერს ეტყვი, ჩვენ თვითონ საძრახისად მივიჩნევთ მეგრულად და სვანურად საუბარს და სხვას რატომ უნდა ვერჩოდეთ. მაგრამ, ძაღლის თავი სხვაგანაა დამარხული – რატომ ხდება ასე? რატომ ივიწყებს ახალგაზრდობა მეგრულს? მიზეზი რაა? ძალიან მარტივია ამის ახსნა: 1. ქართული ენა არის სახელმწიფო ენა, ლიტერატურის ენა, მაუწყებლობის ენა, პოპულარული ენაა და ავტომატურად ანაცვლებს უმწერლობო ენებს; 2. ქართული საზოგადოების დამოკიდებულება ქართველურ ენაზე მოლაპარაკეთა მიმართ. მე თუ მკითხავთ მეორე მიზეზი მთავარ როლს თამაშობს, რადგან დედაქალაქის „საზოგადოებაში“ ინტეგრაციისთვის აუცილებელი პირობაა მყარი ‘ლ’ და დროში და ბგერებში გაწელილი საუბარი. ეს ხუმრობით რათქმაუნდა, სინამდვილეში კი უფრო სერიოზულადაა საქმე. ამასთანავე, ეს პრობლემა მხოლოდ ქართული სინამდვილისთვის დამახასიათებელი არაა, პირიქით, უამრავ ქვეყანას „უჭირს“ ამ მხრივ, მაგრამ იქ მთელი რიგი საზოგადოებრივი ინსტიტუტები და მედია მუშაობს მის აღმოსაფხვრელად, ჩვენთან კი ამდაგვარი საზოგადოებრივი ინსტიტუტები უბრალოდ არ არსებობს, მედია კი ხშირად სნობიზმის სამსახურშია ჩამდგარი.

ეს რაც შეეხებოდა ენის გაქრობა–გადაშენების პრობლემას. ახლა გადავინაცვლოთ სტატიის განხილვაზე. შესავალშივე ავტორები წერენ, რომ საქართველოს მიერ აღებული ვალდებულება ხელი მოაწეროს ევროპულ ქარტიას რეგიონულ და უმცირესობათა ენების შესახებ, თურმე დამღუპველი ყოფილა. ვსვამ კითხვას – შეგიძლიათ დაასაბუთოთ რატომაა ქარტიასთან მიერთება ქვეყნისთვის დამღუპველი და რატომაა ნებისმიერი ენის გაქრობა ნაკლები ტრაგედია?

მომყავს მეორე ციტატა სტატიიდან: „ერთი სიტყვით, ქარტია გვავალებს, ქართულ ენასთან ერთად სხვა სახელმწიფო ენებიც გვქონდეს“. ცდებით ბატონებო. ქარტია ამას ნამდვილად არ გვავალდებულებს. თქვენ ეტყობა სიღრმისეულად გაეცანით დოკუმენტს და მოხარული ვიქნები თუ მოიყვანთ იმ პუნქტს, სადაც ამგვარ ვალდებულებაზეა საუბარი. მაგრამ მგონია, რომ აქ საქმე გვაქვვს სახელმწიფო ენის ცნების არასწორ ცოდნასთან ან არასწორ გაგებასთან. სახელმწიფო ენა, რომელიც ასეთად აღიარებულია კონსტიტუციით ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე გამიჯნული უნდა იყოს კონკრეტულ რეგიონში ასევე კანონმდებლობით აღირებული სახელმწიფო ან გათანაბრებული სტატუსის მქონე ენასთან. გარდა ამისა, ქარტია არ მოგვიწოდებს სამეგრელოსა და სვანეთში სახელმწიფო ენებად გამოვაცხადოთ მეგრული და სვანური, უბრალოდ მათ დაცვაზე და შენარჩუნებაზე ვალდებულების აღებას გვირჩევს. ფორმების შერჩევა კი ჩვენ თვითონ შეგვიძლია.

ასევე კარგად გათვლილი ნაბიჯი მგონია ისეთ მარგინალურ პიროვნებასთან აღნიშნულ საკითხზე ინტერვიუს ჩაწერა, როგორიც იური ღვინჯილიია. ეს ადამიანი ისეთ სისულეელებს ქადაგებს და იმდენად გამაღიზიანებლად იქცევა, რომ კარგი იარაღია მავანთა ხელში ქართველური ენების დაცვა–შენარჩუნების იდეის დისკრედიტაციისთვის. იურა ღვინჯილიას ნათქვამებს არავინ ყურს არ უგდებს და მას სერიოზულად არავინ აღიქვამს. მაგრამ საქმეში ჩაუხედავი მკითხველისთვის იურის ერთი–ორი უხეში გამოხდომაც კმარა, რომ მერე ამ ადამიანის ბოღმა მთლიანობაში იდეას გადაანთხიოს. თუ „კვირის პალიტრის“ რედაქციას ნამდვილად აინტერესებს აღნიშნული საკითხი, შემიძლია ვურჩიო ისეთი ავტორიტეტები, ვინც შეძლებს კითხვებზე კვალიფიციური და რაც მთავარი ეთიკის ნორმებში მოქცეული პასუხის გაცემას. მაგრამ, მეეჭვება თქვენ ამის სურვილი გქონდეთ, მაშინ მასალას არ ექნება ის ეფექტი, რაზედაც ის გათვლილია.

იური ღვინჯილიას კომენტარებზე მე თვითონ არ გავაკეთებ კომენტარს, არ ღირს პასუხის გაცემად, მაგრამ გაოცებაში მოვყავარ თქვენს მიერ მასთან დასმულ რამდენიმე შეკითხვას. პირველი: „უკაცრავად, თავს ქართველად არ მიიჩნევთ?“ არ მესმის, ადამიანი თუ ქართველია მას ქართველური ენების ბედი არ უნდა ანაღვლებდეს? კითხვა მეორე:„სამეგრელოს დამოუკიდებლობაც ხომ არ გნებავთ?“აბსოლუტურად გათვითცნობიერებული და გამიზნული ნაბიჯი ჟურნალისტის მხრიდან, საკითხს ისეთი ინტერპრეტაცია მისცეს, რომელთანაც ის საერთოდ კავშირში არაა. მეგრული ან სვანური ენის დაცვას მაინცადამაინც ამ კუთხეების დამოუკიდებლობა სჭირდება? ერთიან ქართულ სახელმწიფოში შეუძლებელია ამის გაკეთება? კითხვა მესამე: „საქართველოში სახელმწიფო ენა ქართულია და ყველა მოქალაქე ვალდებულია იცოდეს ქართული.“ აბსოლუტური ჭეშმარიტებაა. მაგრამ ეწინააღმდეგება თუ არა ეს ჭეშმარიტება ადამიანის უფლებას იცოდეს მეგრული ან სვანური, ლაპარაკობდეს და ზრუნავდეს ამ ენების დაცვაზე, შენარჩუნებაზე და განვითარებაზე? კითხვა მეოთხე: „ჩემი კათედრის გამგე კორნელი დანელია, რომელიც თავად მეგრელი იყო,მთელი ხუთი წელი იმას მასწავლიდა, რომ სვანური, მეგრული და ქართული ერთმანეთთან მჭიდროდ გადაჯაჭვული, ერთი ძირის მქონე ენებია.“ მაპატიეთ და კიდევ ერთი უაზრობა. რა შუაშია ეს საკითხთან? ვინმე დაობს, რომ მეგრულ–ლაზური, სვანური და ქართული ერთი ძირის მქონე ნათესავი ენებია?

გადავინაცვლოთ ბ–ნ სოსო სიგუაზე. პროფესორი ჯერ წერს, რომ ლაზური, მეგრული, სვანური და ქართული ისტორიულად ერთი ენა იყო და დღემდე ქართველურ ენათა ჯგუფს მიეკუთვნება. თუმცა მალევე საკუთარ თავთან მოდის წინააღმდეგობაში, როცა ამბობს, რომ ალექსანდრე ცაგარელმა მეგრული ეტიუდების გამოქვეყნებით „დაასაბუთა“, რომ მეგრული ენათმეცნიერული თვალსაზრისით ენაა. სიტყვა ‘დასაბუთება’ რატომაა ბრჭყალებში ვერ ვხვდები, კიდევ ეპარება ვინმეს ეჭვი, რომ მეგრული ენაა? ან ეს მხოლოდ ცაგარელმა გააკეთა? საწყალ ადამიანს მაშინაც აუხირდნენ ამ წიგნის გამოცემის გამო, სადაც მეგრული ლექს–სიმრერები და იგავ–არაკები ეწერა და ნიჭიერ სპეციალისტს საერთოდ ააღებინეს ენათმეცნიერებაზე ხელი. იგივე გრძელდება დღესაც.

გადავინაცვლოთ ერეკლე საღლიანზე, რომლის კომენტარები უბრალოდ ღიმილის მომგვრელია და მეტი არაფერი. საქმე იმაშია, რომ თავისი უცოდინრობით ფაქტებს ამახინჯებს ბ–ნი ერეკლე, როცა ამბობს კონსტანტინე გამსახურდიამ ხმლით დაასილაქა თადა აშორდია, რომელმაც მეგრულ ენაზე გამოსცა გაზეთიო. ტყუილია ეს ამბავი. თადა აშორდია ცოტათი უფრო ადრე მოღვაწეობდა, მეცხრამეტე საუკუნის ბოლოს, როცა კონსტანტინე გამსახურდია დაბადებული არც იყო და მის სახელს ბიბლიის თარგმნის მცდელობა და სასკოლო მეგრული საღელმძღვანელოს შედგენა უკავშირდება. ხოლო ის ადამიანი, ვისთანაც გამსახურდიას პრობლემები ჰქონდა, გახლდათ ისააკ ჟვანია, რომელიც XX საუკუნის 30–იან წლებში გამოსცემდა კომუნისტური სულისკვეთებით გაჟრენთილ პროპაგანდისტულ გაზეთებს მეგრულ ენაზე: „ყაზაყიში გაზეთი“, „სამარგალოშ ჩაი“, „სამარგალოშ თუთუმი“, „მახორხალი“, „კომუნა“. სხვათაშორის ეს ადამიანი 1937 წელს დახვრეტილ იქნა НКВД–ს მიერ. და ბოლოს, მინდა კომენტარი გავუკეთო ერეკლე საღლიანის ამ ფრაზაა: „ევროპის ქვეყნებს კი ვეტყოდი, ყველამ თავის … მამიდას მოუაროს“. კი ბატონო, შევეშვათ ერვოპელთა რეკომენდაციებს, მაგრამ თქვენ გვთავაზობთ რამეს ბ–ნო ერეკლე? გადარდებთ სვანური ენის საკითხი, რომელზეც დღეს მხოლოდ 30 000 ადამიანი საუბრობს და ეს რიცხვი დღითიდღე მცირდება? მაპატიეთ, მაგრამ ვფიქრობ, რომ არ გადარდებთ. ამის თქმის საფუძველს მაძლევს, დაახლოებით 2 წლის წინ თქვენი პასუხი ჩვენს მიერ დასმულ შეკითხვაზე, სვანურად თუ წერთ ლექსებსო. მაშინ თქვენ მრავალმნიშვნელოვნად მოგვიგეთ: მაგას როგორ ვიკადრებ, მაგ ცოდვაში როგორ ჩავდგამ ფეხსო!

არ შემიძლია წერილი ისე დავასრულო, რომ მამუკა არეშიძის ნათქვამს არ გავუკეთო კომენტარი. ის ამბობს, რომ ქარტია საფრანგეთმა და გერმანიამ არ მიიღეს. რატომ იმ ქვეყნებზე არაფერს ამბობთ ბ–ნო მამუკა, რომლებმაც მიიღეს? ან იქნებ უთხრათ მკითხველს, ქარტიის მიუხედავად უმცირესობათა და რეგიონული ენები როგორაა დაცული და რა უფლებებითაა აღჭურვილი გერმანიასა და საფრანგეთში?

წერილის ბოლოს მინდა ყველას შეგახსენოთ, რომ ასეთ ფაქიზ საკითხებზე ამდაგვარი უპასიხსმგებლო მიდგომით შეიძლება ყველაფერი გავაფუჭოთ. ჩვენია ეს სახელმწიფო, და ჩვენია მეგრულიც, ლაზურიც, სვანურიც და ქართულიც. ამიტომაც, მშვიდად და დაწყნარებულად უნდა გადავწყვიტოთ ყველაფერი. პირველივე ჯერზე სამეგრელოსთვის სეპარატიზმის დაბრალება, მშობლიური ენის ლანძღვა და დიალექტად მოხსენიება ნამდვილად არ იქნება დადებითი შედეგების მომტანი, რდაგან ეს სამეგრელოს მოსახლეობის სრულიად სამართლიან განაწყენებას იწვევს. უნდა შევეცადოთ, რომ ფაქიზად მივუდგეთ საკითხს, ისე რომ გული არავის ეტკინოს. დავიხსომოთ, ერთი რამ, რომ სამეგრელოსთვის სეპარატიზმის დაბრალება არის დიდი აბსურდი, რადგან ეს კუთხე ყოველთვის ქართული სახელმწიფოებრიობის ავანგარდში იდგა. თავის დროზე სულხან–საბამ მეგრულს ავენოვანთა მეტყველება უწოდა და ჩხიკვთა და კაჭკაჭთა ჟღურტულს შეადარა; შემდგომ იყო ვახუშტი ბაგრატიონი, რომელმაც მეგრული წამხდარ ქართულად მონათლა; მერე იყო ბატონებო რუხაძის და მგელაძის მიერ შეთითხნილი მეგრელთა საქმე და რეპრესიები; იყო მხედრიონის მრავალგზის ეგზეკუცია და სამეგრელოს აოხრება; იყო მურმან ლებანიძის როყიო და შეურაცხმყოფელი ლექსი, მაგრამ მე მეამაყება, რომ კოლხებმა ეს ყველაფერი ღირსეულად დაითმინეს ქართული სახელმწიფოს სიყვარულის ფასად და ერთიანობის საპირწონედ არასოდეს გაუხდიათ. ამიტომაც, საწყენია, როცა მეგრული ენის დაცვაზეა საუბარი და მყისვე სამეგრელოს დამოუკიდებლობას და სეპარატიზმის კუდს გამოაბამენ ამ ყველაფერს. საწყენია, ძალიან საწყენი, როცა თქვენი სტატიის ელექტრონული ვერსიის ქვეშ ასეთი კომენტარი ჩნდება: „სამი ორი ერთი ჯაბა ჯაბა ჯაბა ჯაბა ჯაბა ჯაბა აი ეს სიმღერა მოენატრა ზოგიერთ პროვოკოტორს ზუგდიდის ქუჩებში“ და რედაქციას ამაზე რეაქცია არ აქვს, მაშინ როცა ჩემს სრულიად უწყინარ კომენტარს არ აქვეყნებს. გავისიგრძეგანოთ ის ფაქტი, რომ მეგრული 500 000–ზე მეტი ადამიანისთვის მშობლიურ ენას წარმოადგენს და ძალიან წმინდა და ხელუხლებელი რამაა და თუ ვინმეს ჰგონია, რომ მშობლიური ენის შეგინება ადამიანში არანაირ რეაქციას არ გამოიწვევს, მწარედ ცდება.

ეს ქვეყანა ტავისი მეგრულით, სვანურით, ლაზურითაა ლამაზი და მე არ ვისურვე ვიცხოვრო ისეთ საქართველოში, სადაც ამ საუნჯის კვდომას ტაშით შეხვდებიან.

ყველასთან ბოდიშს ვითხოვ აღმატებული ტონისთვის და წერილს არჩილ მეფის სიტყვებით დავასრულებ: „რაც ენაა ყველა გითქვამს, სომხურიც და მეგრულიცა“….

გივი გ. ქარჩავა

[1] http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=28377&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html

[2] http://www.hurriyet.com.tr/kultur-sanat/haber/13479201.asp?gid=229

სადაური იყო ილია ჭავჭავაძე?

რამდენიმე თვის წინ ინტერნეტში სრულიად შემთხვევით გადავაწყდი „ჩვენი ექსპრესი“–ს მიერ მომზადებულ სიუჟეტს ერთ ძალიან „უწყინარ“ თემაზე*. კერძოდ თემა აგებული იყო თბილისში რამდენიმე ადგილას გამოკრული ბილბორდისადმი თინეიჯერების დამოკიდებულებაზე. ბილბორდიდან 13–14 წლის ბიჭუნა იმზირებოდა ცოცხალი თვალებით, მის ქვეშ კი ვკითხულობდით წარწერას: „მე თბილისელი ბიჭი ვარ“. სიუჟეტში ნანახმა მოლოდინს გადააჭარბა: ავტორებმა განიზრახეს ამ ბილბორდის თაობაზე თინეიჯერებში გამოკითხვა ჩაეტარებინათ და თბილისის რეალობისთვის „ადექვატური“, თუმცა ყურისთვის და თვალისთვის მაინც არასასიამოვნო მომსასმენი და სანახავი პასუხები მიიღეს.

თურმე ნუ იტყვით და ბილბორდზე გამოსახული ბიჭუნა ვერ იქნება თბილისელი, რადგან მას წითელი ლოყები აქვს და „რას ჰგავს“. თურმე, თბილისელი ბიჭი ასე არ უნდა გამოიყურებოდეს. სიუჟეტის კულმინაციური მომენტი კი ერთ–ერთი გამოკითხულის პასუხში ვითარდება: „აუ, არ მევასება ტო, რატომ უნდა ეკიდოს ამ როჟის სურათი ჩემი სახლის წინ?“

სხვადასხვა სოციალურ ქსელებში გარჩევის საგანი იყო რამდენიმე დღის მანძილზე ეს სიუჟეტი. ხან ვაქტიურობდი, ხანაც თვალს ვადევნებდი სხვებს. სასიხარულო არაფერი შემიმჩნევია. ერთ კვირადღესაც, როცა სეირნობა მომინდა და რუსთაველზე გავედი მარტო, რამდენიმე ადგილას შეკრებილი თინეიჯერები დავინახე. ძალაუნებურად ისევ სიუჟეტზე დავფიქრდი და ერთი „კარგი“ იდეა მომივიდა თავში: გადავწყვიტე ახლა მე გამომეკითხა ისინი. ოღონდაც გამოკითხვის თემა სულაც არ გახლდათ ბილბორდი, წითელი ლოყები ან ჭორფლიანი ყვრიმალები. ძალიან დამაინტერესა თუ რა პასუხს გამცემდნენ კითხვაზე „სადაური იყო ილია ჭავჭავაძე?“ და ნაფიქრის განხორციელებასაც შევუდექი. რადგან ხელთ არც ვიდეოკამერა მქონდა და არც დიქტოფონი, ზურგჩანთიდან რვეული და კალამი ამოვიღე და რესპოდენტებს თავი კვლევითი ცენტრის წარმომადგენლად გავაცანი და გამოკითხვაც დავიწყე. ზუსტად 15 ახალგაზრდა გამოვკითხე, 14–18 წლისები და მეტის სურვილი არც გამჩენია. ქვევით უცვლელად მომყავს 6 ახალგაზრდის ყველაზე „საინტერესო“ პასუხები ჩემს კითხვაზე:

– სადაური იქნებოდა ტო, იასნია თბილისელი იყო.

– აუ ბოდიში, მაგრამ სულელურ გამოკითხვას ატარებთ. როგორ შეიძლება ეგ კითხვა დაუსვათ ადამიანებს? მითუმეტეს თბილისში? აქ ხომ ყველამ იცის რომ ილია ვერაზე ცხოვრობდა.

– ილიაც და აკაკიც თბილისელები იყვნენ, სხვანაირად მათი ძეგლი არ დაიდგმებოდა რუსთაველზე.

– რათქმაუნდა თბილისელი იყო! აბა მაგალითად, ის რომ ყოფილიყო… (ფიქრობს), იქაური რა… ხაშურელი! ერის მამა ხომ ვერ გახდებოდა?

– არ ვიცი, თუმცა ლოგიკას თუ მივყვებით თბილისელი უნდა იყოს. ვიცი, რომ პირველ სკოლაში სწავლობდა, ამიტომაც გამორიცხულია თბილისელი არ ყოფილიყო.

– აუ, რატომ გვაბანძებთ? თბილისელი იყო ცხადია!

რათქმაუნდა ერთ ადგილას შეკრებილებისთვის არ მიკითხავს იმის შიშით, რომ ერთგვაროვან ინტელექტუალურ „ტალღას“ არ შევჯახებოდი, ამიტომაც მთელი რუსთაველი გავიარე მოსწავლე–ახალგაზრდობის სასახლიდან მეცნიერებათა აკადემიამდე და ბრმად შევარჩიე 15 რესპოდენტი. ადრე თუ სიუჟეტში ნანახით ვიყავი შეძრული, ახლა ჩემი გამოკითხვის შედეგებმა დამწყვიტა გული. ყველაზე ცუდი ის იყო, რომ როდესაც რესპოდენტს პასუხის შემდეგ ყვარელს ვუხსენებდი, პოზიციებს არ თმობდნენ და ღიმილით მომიგებდნენ, ეტყობა ეს რაღაც მაიმუნობაა და ჩვენი გაბანძება გინდათ, თორემ ილია რომ სოფლელი იყო ამის სერიოზულად მტკიცება როგორ შეიძლებაო. ასე მომიგო 14–მა რესპოდენტმა, ერთმა კი იმთავითვე უპასუხა, რომ ილია არ იყო თბილისელი, მაგრამ ის ნამდვილად არ იცოდა თუ სადაური გახლდათ იგი.

რათქმაუნდა, პრობლემა არ მდგომარეობს იმაში, რომ ილიას დაბადების ადგილისა და თარიღის ცოდნა აუცილებელი დოგმაა და ქართველობის მთავარი ინდიკატორი. ეს წერილი არ ეხება სკოლებში განათლების პრობლემებს, – ეს ცალკე თემაა და შეიძლება უფრო მტკივნეულიც. მაგრამ ყველაფერს რომ შევეშვათ, სამოქალაქო საზოგადოების შენებას ვაპირებთ და ცალკე რასად ქცეული თბილისი რომ ყველაზე დიდი ურბანული დაბრკოლებაა ამ გზაზე თუ ვამჩნევთ?

დედაქალაქელობის ან დიდქალაქელობის სინდრომი არაა მხოლოდ ქართული პრობლემა. ამას ყველგან გადააწყდებით. პარიზი, მოსკოვი, ნიუ–იორკი, რიო–დე–ჟანეირო, რომი, პრაღა, ტოკიო, ამსტერდამი და სხვა მრავალიც ამ სინდრომით დაავადებულ ქალაქთა რიგში გადიან. მაგრამ მათი საქართველოსთან შედარებაც არ შეიძლება, რადგან თუ იქ აღნიშნული სინდრომი გარკვეულ სოციალურ ფენებშია გავრცელებული, აქ სოციალური ფენების მიხედვით დიაგნოზის დადგენა ვერ ხერხდება, რადგან თბილისურ სინამვდილეში სინდრომი ასოციალურ ხასიათს ატარებს გავრცელების კუთხით. თანაც, თუ ევროპაში მრავალი ინსტიტუტი მუშაობს ამ სინდრომისგან საზოგადოების განკურნებაზე, აქ პირიქით, ლამის სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობა ენიჭება თბილისელობისთვის ხაზგასმას. აბა კარგად გავიხსენოთ, რამდენჯერ გაგვიგონია ტელეეკრანებიდან მოწოდება ან სურვილი: „ყველა ქართველს და თბილისელს“? მარტო პოლიტიკოსები რომ მიმართავდნენ ამ ხერხს, ჯანდაბას, ჩავთლიდით „ჭკვიანურ“ სვლად, რადგან ამომრჩევლების მაქსიმალური რაოდენობა თბილისშია კონცენტრირებული. მაგრამ, ყველა სფეროს წარმომადგენელი რომ ანალოგიურად იქცევა? ნუთუ არ ესმით ამ ხალხს, რომ ამ ფრიად „საკრალური“ მნიშვნელობის ფრაზაში „ყველა ჭეშმარიტი ქართველი“ მართლაც ყველა ჭეშმარიტი ქართველი მოიაზრება და „ყველა ჭეშმარიტი თბილისელის“ დამატება ამახინჯებს აზრს?

თინეიჯერებს ვერაფერს მოსთხოვ, რაც მიეწოდებათ, იმით იკვებებიან. ეს არაა დღევანდელი თაობის პრობლემა. სინდრომის გაჩენის თარიღი ცოტა ძნელია დაასახელო, მაგრამ მისი გაძლიერება მე–19–ე საუკუნიდან იწყება, როცა სოფლიდან თბილისში მოსახლეობა ჩამოდის საშოვარზე და იქმნება გეტოსმაგვარი უბნები, ისეთი როგორც თავის დროზე იყო ნაძალადევი. სოფლიდან ქალაქში მიგრირებულ ხალხს თბილისში დახვდა იაფი მუშახელის გამოჩენით გაღიზიანებული ადგილობრივი მოსახლეობა, რომელიც ყველა ხერხს მიმართავდა კონკურენტების საწინააღმდეგოდ, მათ შორის იყო ფსიქოლოგიური წნეხიც, რომელიც ადგილმდებარეობითი კუთვნილების ხაზგასმაში გამოიხატებოდა. ეს „უნებლიე“ კამპანია იმდენად მწვავე ხასიათს ატარებდა, რომ „დამხვდურებმა“ შეძლეს გავლენის მოხდენა „მომხვდურებზე“, რამაც საერთოდ ბანალური შედეგი მოგვცა – ჩამოსულები ყველანაირად ცდილობდნენ დამსგავსებოდნენ ან გამხდარიყვნენ „თბილისელები“ და რაც ყველაზე უარესია, მათზე გვიან ჩამოსულებს თვითონ უწევდნენ უკვე დისკრიმინაციას. აღნიშნული ტენდენცია გრძელდებოდა მანამ, სანამ შიდამიგრაციის დონემ არ იკლო. XX საუკუნის 50–იანი წლებიდან კი „თბილისელობა“ ერთგვარ მახინჯ ინსტიტუტად ჩამოყალიბდა და მყარად გაიდგა ფესვები. ყველაზე საინტერესო კი ისაა, რომ XX საუკუნის 90–იან წლებში საქართველოში მომხდარი სამოქალაქო ომის მიზეზებშიც მკვეთრად იგრძნობოდა ცენტრისა და რეგიონის ქიშპობის სუნი. მახსოვს, ერთი ადამიანი ამგვარად ცდილობდა ირიბად გაემართლებინა გამსახურდიას ხელისუფლების დამხობა: „ჩამოყარეს ხალხი სოფლებიდან, თბილისელებს დაეკარგათ სამუშაო ადგილები. წარმოგიდგენია, ვერაზე ბირჟაობას გვიშლიდა ვიღაც ჩოხატაურიდან ჩამოსული ადამიანი, რომელიც უბნის ინსპექტორად მუშაობდა ჩვენთან. როგორ უნდა აგვეტანა ეს?“

ძალიან დიდი ხანია ამ სინდრომზე დაკვირვებას ვაწარმოებ, თუმცა შედეგებზე მე ან თუნდაც ჩემნაირად მოაზროვნე უმცირესობა გავლენას ვერ ვახდენთ, რადგან საზოგადოებაში ეს პრობლემად არ აღიქმება. რამდენიმე დღის წინ გამართულ ერთ–ერთ შეხვედრაზე პრეზიდენტი გაკვრით შეეხო ამ პრობლემას, ე.წ. რბილ და მყარ „ლ“–ებზე გროტესკულ ფორმებში აქცენტირებით და რათქმაუნდა ყურადღების მიღმა არ დამრჩენია, პირიქით მესიამოვნა კიდეც, რომ ქვეყნის პირველმა პირმა ჯერჯერობით სუსტი, მაგრამ სავსებით სწორი მესიჯები გაუგზავნა საზოგადოებას. თუმცა, მაშინვე გამახსენდა 2005 წლის 10 მაისი, როდესაც საქართველოში სტუმრად ჩამოსულ ამერიკის პრეზიდენტს, ჯორჯ ბუშს აბანოთუბანში კინტაურის ცეკვით დახვდნენ. რათქმაუნდა ძალიან ლამაზი ცეკვაა კინტაური, მაგრამ ქვეყნის კულტურულ სავიზიტო ბარათად არ გამოდგება. საფრანგეთშიც დგამენ ქორეოგრაფები მეცხრამეტე საუკუნეში ჩამოსული ალჟირელი ვაჭრების ცეკვებს, თუმცა ფრანგული კულტურის ნომერ პირველ ნიმუშად და სავიზიტო ბარათად არავინ წარმოადგენს მას. კინტაურისთვის ბრძოლის გამოცხადება და აღმოფხვრა რათქმაუნდა მეორე უკიდურესობა იქნება, მაგრამ არამგონია ვინმეს სიამოვნებდეს ქალაქელ ვაჭრებში გავრცელებული ცეkვა, ქართული ისტორიულ–კულტურული რეალობისთვის მეტად არასახასიათო და შედარებით მდარე. ამ მხრივ საინტერესო იყო შარშან აგვისტოში, აჭარაში მომხდარი ერთი ფაქტი. თურქეთ–სქართველოს საზღვარზე, სოფელ სარფში ყოველწლიურად იმართება ფესტივალი „კოლხობა“, რომელზე დასასწრებადაც ადგილობრივებთან ერთად თურქეთიდან სპეციალურად ამ შემთხვევისთვის გადმოსული ლაზები იკრიბებიან. როგორც წესი, ფესტივალზე ნაჩვენებია ხალხური ცეკვები და სიმღერები, თურქეთიდან ჩამოსულები ასრულებენ იქ შემორჩენილ ვარიანტებს ხალხური ცეკვა–სიმღერისა. შარშან კი ფესტივალი კინტაურით გაიხსნა, რამაც სტუმრებში გაკვირვება გამოიწვია და დიდი ხანი ცდილობდნენ მიეღოთ პასუხი კითხვაზე, თუ სადაური ცეკვა იყო კინტაური. რათქმაუნდა ტრაგედია ამაშიც არ არის, მაგრამ როცა კულტურულ დიალოგზეა საუბარი იმ საზოგადოებასთან, რომელიც შენს პოტენციურ მხარდამჭერად ითვლება პოლიტიკურ, ეკონომიკურ თუ სხვა სფეროებში, უნდა იცოდე ამ დიალოგის წარმართვა ან თუ არ იცი, მას უნდა ანდო ვისაც ძალუძს ამის გაკეთება.

აქ მინდა ჩემი წერილი დავასრულო. დიდი იმედი მაქვს, რომ მალე საქართველოში საზოგადოებრივი ინსტიტუტები მოძლიერდებიან და უფრო ენერგიულად ეცდებიან იმ მანკიერი თვისებების აღმოფხვრას, რომლის ნაკლებობას ჩვენი სოციუმი ნამდვილად არ განიცდის.

 

* სიუჟეტი შეგიძლიათ ნახოთ მითითებულ მისამართზე

http://www.youtube.com/watch?v=OyjDh56riDA

დროის მანქანა და ბუყბუყი ჭაობთა

დროის მანქანა

დროის მანქანა ჩემი ბავშვობის ოცნება გახლდათ.
ჭაობთა ბუყბუყი კი ზრდასრული კაცის შეფასება იმისა, რაც დროის მანქანაზე ფიქრს მოჰყვა მაშინ.
მახსოვს, 9 თუ 10 წლის ვიყავი
და რომელიღაც ამერიკულ ფილმს ვუყურე დროში მოგზაურობაზე.
არა, მანამდე კი მქონდა ნანახი გაიდაის „ივან ვასილის ძე იცვლის პროფესიას“, მაგრამ თუნდაც ბავშვისთვის იმდენად აშკარა იყო ფილმში მოცემული სურათის არარეალურობა, რომ მაშინ არც მიფიქრია დროის მანქანას თუ შეეძლო ეარსება.
თუმცა, ფილმის შინაარსმა შემდგომ მოხაზა იმ კონკრეტული ოცნების შინაარსობრივი კონტურები.
მეტი რაღა გავაგრძელო და ვუცქირე ამ ამერიკულ თრილერს.
საკმაოდ მძაფრსიუჟეტიანს, სადაც მოთხრობილი ამბის არარეალურობას 9 წლის ბავშვს კი არა, ზრდასრულ კაცსაც ძნელად დააჯერებდი.
ეხერხებათ ამერიკელებს ფილმის გადაღება და იკბინე თუ გინდა იდაყვზე.
იმდენად ძლიერი შთაბეჭდილება დატოვა ფილმმა ჩემზე, რომ თვალი არ მომიხუჭავს მთელი ღამე.
ოცნებად მექცა დროის მანქანა.
არ მახსოვს სკოლაში მქონდა გაკვეთილად თუ მამაჩემმა წამაკითხა,
მარა მეორე დღეს საქართველოს ისტორიის ერთ ეპიზოდს გავეცანი,
მტრის ურდოს შემოსევაზე, დაწიოკებაზე, ქართველთა გმირულად ბრძოლაზე მარა
ბოლოს მაინც გმირულად დაცემაზე და დამარცხებაზე,
რაღაცნაირად გული მეტკინა,
ვერ მოვინელე ეს დამარცხება,
და ამ დროს წამლად მომევლინა ჩემი ოცნება.
დავჯექი და ვიფიქრე, აი ახლა რომ შემეძლოს ერთი 100 ცალი ავტომატის შოვნა
თავისი ტყვიებითურთ
ხო ჩავუტანდი დროის მანქანის მეშვეობით ჩვენს ბიჭებს
და ხომ სულ ბუღს ადენდნენ-მეთქი მომხდურებს,
ისე მომეწონა იდეა, რომ ხიბლში ჩავვარდი.
დღედაღამ ამაზე ვფიქრობდი,
როგორ ჩავდივარ ბრძოლამდე ერთი დღით ადრე,
ჩამაქვს შუა საუკუნეების ქართველ მხედრებთან იარაღი,
ვასწავლი გამოყენებას (მე ვიცოდი კი?)
და ისინი ამარცხებენ თურქთა თუ სპარსთა უზარმაზარ ლაშქარს
და იცვლება საქართველოს ტანჯული ისტორია!
ვაშააააააააააააა!!!!!!!!!!!

საღამოს ბურთი ავიღე და
და მინდორზე გავედი სათამაშოდ,
ცოტა ხანში ერთი მოვიდა
თანასოფლელი ბიჭი, ჩემი ტოლა
და ვითამაშეთ.
რაღაც დროს დავიღალეთ და ჩამოვჯექით დასასვენებლად.
კარგა ხანი ვიკვნიტე ტუჩები ყოყმანისგან, გავანდო ამას
ჩემი ოცნება თუ არა-თქო.
და სანამ ქვედა ტუჩი კინღამ არ შემომეჭამა
დავკარი მხარზე ხელი, და მისმინე-თქო, ვუთხარი.
ავიღე და გადმოვულაგე გულისნადები.
მისმინა,
მისმინა,
და გაეღიმა ბოლოს.
ვიფიქრე, ახლა დამცინებს მეთქი
და არ დამცინა ჩემდა გასაკვირად.
პირიქით, იდეა მოეწონა და აღტააცებულმა მომიგო:
„აუ, რა მაგარი რამააა,
ეხლა ეგ რომ მქონდეს
წავიდოდი და რამდენ ოქროს და ბრილიანტებს წამოვიღებდი“-ო.

მე თქვენ გეკითხებით,
დავასრულო აქ თხრობა?

ქართველურ ენათა კლუბი FreeUni–ში

დღეს თავისუფალ უნივერსიტეტში “ქართველურ ენათა კლუბი” გაიხსნა, რომლის პრეზენტაციაზე მეც ვიყავი მოწვეული. კლუბის გახსნას უნივერსიტეტის პროფესორ–მასწავლებლები და სტუდენტები ესწრებოდნენ. საკმაოდ ვრცელი ისტორიულ–ეთნოგრაფიული ექსკურსი ჩაატარეს ქ–ნმა დალი ცატავამ და ბ–ნმა წათე ბაწაშმა. გახსნაზე ქ–ნ დალი ცატავას მიერ წარმოდგენილი გახლდათ უგემრიელესი კერძები მეგრული და სვანური სამზარეულოდან, ასევე 5 წლის სამურზაყანული არაყი და ღვინო.

კლუბი მიზნად ისახავს სამეცნიერო-კვლევითი სამუშაოების, სემინარებისა და სიმპოზიუმების ჩატარებას, აგრეთვე ეთნოგრაფიული ექსპედიციების ორგანიზებას საქართველოში და მის ფარგლებს გარეთ.

წარმატებები ვუსურვოთ!

ქართველურ ენათა კლუბის პრეზენტაცია FreeUni–ში

ქართველურ ენათა კლუბის პრეზენტაცია FreeUni-ში

ქართველურ ენათა კლუბის პრეზენტაცია FreeUni-ში

ქართველურ ენათა კლუბის პრეზენტაცია FreeUni-ში

ბ-ნო პრეზიდენტო! – volume II

ბ-ნო პრეზიდენტო,

დაახლოებით ერთი თვის წინ ინტერნეტის საშუალებით ერთ ძალიან მნიშვნელოვან პრობლემაზე მიგითეთ ანალოგიური წერილის საშუალებით და დღეს მინდა დიდი მადლობა მოგიხადოთ, რადგან აღნიშნული წერილი უყურადღებოდ არ დარჩენილა.

ჩემი დღევანდელი წერილის მიზანია თქვენი ყურადღება მეტად საჭირბოროტო კიდევ ერთ ფაქტს მიაქციოს და მისი გამოსწორების საქმეში თავისი მოკრძალებული წვლილი შეიტანოს.

საქმე ეხება ქ. ახალქალაქის გამგეობას, რომლის ოფიციალურ ვებ-გვერდსაც (www.akhalkalaki.ge) სამიოდე დღის წინ გადავაწყდი ინტერნეტში და ნანახმა ჩემი სამართლიანი აღშფოთება გამოიწვია.

შევეცდები პუნქტებად დავყო ის “ხარვეზები”, რომელიც ვფიქრობ, რომ სასწრაფოდ უნდა იყოს კორექტირებული.

1. ახალქალაქის გამგეობის საიტი არის რუსულენოვანი. მხოლოდ გვერდის ქუდზე გვხვდება სამენოვანი წარწერა „ახალქალაქი“ სომხურად, ქართულად და რუსულად,

ახალქალაქის გამგეობის ვებ-გვერდის ქუდი

სხვა მთელი საიტი რუსულ ენაზეა აწყობილი. საქართველოს სახელმწიფო ენა კონსტიტუციის მე-8-ე მუხლის მიხედვით არის ქართული და აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში ქართული და აფხაზური. ხოლო ის ფაქტი, რომ სამცხე-ჯავახეთის რეგიონში მცხოვრები ეროვნული უმცირესობა ვერ ფლობს სახელმწიფო ენას არ გვაძლევს იმის საფუძველს, რომ ამ ფაქტს შევეგუოთ. რათქმაუნდა, მისაღებია ამ პრობლემის გათვალისწინება და ვებ-გვერდის რუსულენოვანი მაუწყებლობის დაშვება, მაგრამ მხოლოდდამხოლოდ ქართულ მაუწყებლობასთან ერთად. ქართული ენა გახლავთ საქართველოს ყველა მოქალაქის სახელმწიფო ენა და თუკი რომელიმე მოქალაქე ვერ ფლობს მას სათანადოდ, სახელმწიფომ მაინც უნდა უზრუნველჰყოს სახელმწიფო ინსტიტუტებისა და საჯარო ინფორმაციის საშუალებების ქართულ ენაზე მუშაობა. სულ მცირე, ღირსების საკითხიცაა ეს.

2. საიტზე განთავსებულია გამგეობის მუშაკთა სურათები მათივე თანამდებობების მიხედვით. პირველად თვალში გვხვდება ახალქალაქის გამგებლის, ბ-ნ ნაირი ირიციანის ფოტო, რომელსაც მაგიდაზე სომხეთისა და საქართველოს პატარა დროშები უწყვია.

ახალქალაქის გამგებელი - ნაირი ირიციანი

აქვე ჩნდება პროტესტი და კითხვა: რატომ სომხეთის დროშა? მე როგორც მესმის, საჯარო პირს ზოგადი კაბინეტური ეთიკის მიხედვით მაგიდაზე შეიძლება ჰქონდეს საკუთარი სახელმწიფოს ან რეგიონის დროშა, სამხედრო-პოლიტიკური გაერთიანების დროშა რომლის წევრადაც ითვლება სახელმწიფო ან რომელზეც უჭირავს საგარეო-პოლიტიკური კურსი. მე როგორც ვიცი, ზემოთჩამოთვლილთაგან არცერთი კატეგორია არ შეესაბამება სომხეთის რესპუბლიკას. მესმის, რომ ახალქალაქის რ-ნის მოსახლეობის აბსოლუტურ უმრავლესობას ეთნიკური სომხები შეადგენენ, მაგრამ ისინი უპირველესად საქართველოს მოქალაქეები არიან. არა მგონია თურქეთში, ან აზერბაიჯანში ქართველებით დასახლებული რაიონების ეთნიკურად ქართველ საჯარო მოხელეებს კაბინეტებში თურქეთისა და საქართველოს დროშები ეწყოთ მაგიდებზე. კავკასიას რომ შევეშვათ, ევროკავშირის ვერც ერთ ქვეყანაში ვერ ნახავთ იგივეს. შეუძლებელია უნგრეთში ზონგრადის ოლქის ეთნიკურად რუმინელ გამგებელს ან ავსტრიაში ბურგენლანდის უნგრელ გამგებელს კაბინეტში მათი ისტორიული სამშობლოს დროშები დაუნახო. და კიდევ ერთი – დღევანდელი სომხეთი არ გახლავთ ახალქალაქელი სომხების ისტორიული სამშობლო, რადგან ეს ხალხი ოსმალეთის იმპერიიდან გადმოსახლებული სომხების შთამომავლები გახლავთ და არც მაშინ და არც დღეს არანაირი კავშირი მათ სომხეთის რესპუბლიკასთან არ ჰქონიათ. როგორც ზემოთ აღვნიშნე, ამ საკითხზე ყურადღების მიპყრობაც სულ ცოტა ღირსების საქმეა.

3. საიტის მთავარ გვერდზე მოცემულია მცირე ინფორმაცია ჯავახეთზე რუსულად. ყურადღებას იმსახურებს ამ ტექსტში რამდენჯერმე განმეორებული „Джавахк“, რაც ჯავახეთის სომხურ სახელწოდებას წარმოადგენს. როგორც ვიცი, აქამდე ქართული კუთხეების სახელები რუსულად ისევე იწერებოდა, როგორც ქართულად: Джавахети, Кахети, Имерети, Гурия, Тушети, და საკვირველია როდიდან შეიტანეს რუსმა ფილოლოგებმა კორექტივები მათ ტოპონიმთა ლექსიკონში. გავკადნიერდები და ვიტყვი, რომ ეს ჰგავს მცდელობას, სწორედ ‘ჯავახქი’(Ջավախք) იქნეს დამკვიდრებული ამ რეგიონის ორიგინალურ სახელწოდებად და არა ჯავახეთი. ეს კი სულ ცოტა ჩვენი ისტორიის უპატივცემლობაა ამ ქმედების სხვა უარყოფით მხარეებზე რომ არაფერი ვთქვათ.

4. საიტის მენიუში არის კატეგორია ‘ბმულები’, რომელზეც გადასვლისას ვხვდებით ათობით საიტის ბმულს. საქმე იმაშია, რომ ამ საიტებს შორის ვნახავთ ისეთებსაც, სადაც ამგვარი ტექსტები იოლად იკითხება:

ა) Important! Since Armenians of Javakhk have neither state nor official structures that could take care of development of information resources for Javakhk, the work on them can be done by volunteers or public organizations only. წყარო: http://javakhk.net/projects_eng.html

ბ) Russia’s Javahk Diaspora demands autonomous region status for Samtskhe-Javakheti. წყარო: http://www.panarmenian.net/eng/world/news/44718/

გ) Gugarq, the 13th of the 15 regions (ashkhars) of historical Armenia’s Metz Haiq (Greater Armenia) Kingdom, covered the northern section of the Armenian Highlands. In the east, it bordered on the province of Utiq; in the west, of Tayq; in the south, of Ayrarat; and in the north it bordered on Iberia (Virq, Georgia). Its administrative center was the city of Tsurtav. Gugarq was one of the four borderline counties of the Armenian Kingdom and, at times, it enjoyed certain autonomy. წყარო: http://asbarez.com/category/international/javakhk/

დ) Please, help to stop Georgian State’s Discriminatory Policy toward its

Armenian Minority. წყარო: http://www.yerkir.org/index.php?level_id=216&lang=eng

სულ 56 ბმულია, საიდანაც უმეტესობა სწორედ ზემოთაღნიშნულთა მსგავსი მიმართულებისაა. უბედურება კი ისაა, რომ ახალქალაქის გამგეობა თავის ოფიციალურ ვებ-გვერდზე აქვეყნებს ინფორმაციას ამ საიტების შესახებ, რომელთა უმრავლესობაში იდეოლოგიური სამუშაოებია გაჩაღებული საქართველოს სახელმწიფოებრიობის წინააღმდეგ. ეს უმსგვასობა კი დროზე აღსაკვეთია.

ბ-ნო პრეზიდენტო,

სულ ეს არის. თუ კარგად ჩავეძიებით ვებ-გვერდზე სხვა „ხარვეზების“ მოძიებაც შეიძლება, მაგრამ მე ყურადღება განსაკუთრებით მნიშვნელოვან ფაქტებზე გავამახვილე. ვიცი, რომ თქვენ ამ დონეზე ვერ დაწვრილმანდებით და თითოეული გამგეობის ვებ-გვერდს დეტალურად ვერ გააკონტროლებთ, მაგრამ დამეთანხმებით ალბათ, რომ რეგიონში რწმუნებული არსებობს იმისათვის, რომ მის დაქვემდებარებაში მყოფ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ერთეულში არსებულ სოციალურ, კულტურულ, პოლიტიკურ, ეკონომიკურ აქტივობებზე ფლობდეს ინფორმაციას და დროულად რეაგირებდეს. ახალქალაქის გამგეობის საიტი კი ნათელი მაგალითია იმისა, რომ ასე არ ხდება. ამიტომაც გთხოვთ რეაგირებას სწორედ თქვენ. იმედი მაქვს ამ წერილს წაიკითხავთ და ყურადღებით მოეკიდებით.

პატივისცემით

გივი გ. ქარჩავა

როგორ მოამზადა ორმა “ქართველმა” კატინის ტრაგედია

ბერიას წერილი სტალინს © НКВД-ს არქივი

რუსეთის სახელმწიფო არქივმა თავის საიტზე გამოაქვეყნა ადრე განსაკუთრებულად გასაიდუმლოებული საბჭოთა პერიოდის დოკუმენტები 1940 წლის აპრილის კატინის ხოცვა-ჟლეტაზე.
დოკუმენტებში ფიგურირებს ასევე მნიშვნელოვანი წერილი გაგზავნილი საბჭოთა კავშირის ლიდერის, იოსებ სტალინისადმი საიდუმლო პოლიციის (ნკვდ) შეფის, ლავრენტი ბერიას მიერ, დათარიღებული 1940 წლის 5 მარტით და აღნიშნული გრიფით ”უაღრესად საიდუმლო”.
პოლონური ელიტის 22 ათასამდე წარმომადგენელი მოკლულ იქნა საბჭოთა ძალების მიერ, და ათწლეულების განმავლობაში სსრკ ამტკიცებდა, რომ ეს იყო ნაცისტური გერმანიის ნამოქმედარი. აღნიშნული დოკუმენტები რუსეთმა 1992 წელს გადასცა პოლონეთს.

მოგვყავს ციტატები ბერიას წერილიდან:

“ამხანაგ სტალინს,
სსრკ ნკვდ-ს მიერ შექმნილ სამხედრო ტყვეთა ბანაკში და დასავლეთ უკრაინისა და ბელორუსიის ციხეებში ამჟამად მოთავსებულია დიდი რაოდენობა პოლონეთის არმიის ყოფილი ოფიცრებისა, პოლონეთის პოლიციისა და დაზვერვის ყოფილი ოფიციალური პირები, პოლონეთის ნაციონალისტური კონტრრევოლუციური პარტიის წევრები, მეამბოხე კონტრრევოლუციური ორგანიზაციის წევრები, დეზერტირები და სხვ. ისინი არიან საბჭოთა ხელისუფლების წყეული მტრები, რომლებიც სიძულვილს განიცდიან საბჭოთა სისტემის მიმართ.
სამხედრო ტყვეები ბანაკებში ცდილობენ განაგრძონ კონტრრევოლუციური მუშაობა და ეწევიან ანტისაბჭოთა აგიტაციას. ყოველი მათგანი მხოლოდ განთავისუფლებას ელოდება, რათა უფრო აქტიურად ჩაებან საბჭოთა ხელისუფლების წინააღმდეგ ბრძოლაში.
თუ არ ჩავთვლით ჯარისკაცებსა და უნტერ-ოფიცრებს, სამხედროთა ტყვეთა ბანაკებში მოთავსებული ყოფილი ოფიცრების, მთავრობის წარმომადგენლების, მესაკუთრეების, პოლიციელებისა და სამხედრო პოლიციელების, ციხის ზედამხედველების, დამსმენებისა და ჯაშუშების მთლიანი რიცხვი შეადგენს 14 736-ს. მათ შორის 97% პოლონელია…

მთლიანობაში დასავლეთ უკრაინისა და ბელორუსიის ციხეებში იმყოფება 18 632 პატიმარი (რომელთაგანც 10 685 პოლონელია)…
იმ ფაქტზე დაყრდნობით, რომ ყველა მათგანი საბჭოთა ხელისუფლების გამოუსწორებელი მტერია, სსრკ-ს ნკვდ მიიჩნევს საჭიროდ:

I. წამოაყენოთ წინადადება, რომ სსრკ-ს ნკვდ: [ხაზგასმულია], ანიჭებს უდიდეს მნიშვნელობას
1. ბანაკებში 14 700 სამხედრო ტყვის – პოლონეთის არმიის ყოფილი ოფიცრების, მთავრობის წარმომადგენლების, მესაკუთრეების, პოლიციელების, მზვერავების, სამხედრო პოლიციელების, დამსმენებისა და ჯაშუშების საქმეებს,
2. ასევე უკრაინის დასავლეთ რაიონებსა და ბელორუსიაში, საპატიმროებში დამწყვდეული პატიმრების, – სხვადასხვა კონტრრევოლუციური ჯაშუშური და საბოტაჟური ორგანიზების წევრების, ყოფილი მესაკუთრეების, ქარხნების მფლობელების, პოლონეთის არმიის ყოფილი ოფიცრების, მთავრობის წარმომადგენლებისა და დეზერტირების საქმეებს,

და გასცეთ ბრძანება მათთვის სასიკვდილო განაჩენის, – დახვრეტის სისრულეში მოსაყვანად.

II. საქმეები უნდა განიხილებოდეს მსჯავრდებულთა სასამართლოში გამოძახებისა და დანაშაულის გამოვლინების გარეშე. ასევე – გამოძიების შედეგებისა და მათთვის წარდგენილი საბრალდებო აქტების გარეშე
[წერილი ხელმოწერილი ლურჯი ფანქრით ”ლ. ბერია” სსრკ-ს შინაგან საქმეთა სახალხო კომისრის ტიტულატურის ქვეშ.
წერილის პირველს გვერდს ამშვენებს სიტყვა ”ზა” - თანახმა ვარ - დაჯღაბნილი ლურჯი ფანქრით საბჭოთა ლიდერის, იოსებ სტალინის და პოლიტბიუროს წევრების, კ. ვოროშილოვისა და ა. მიქოიანის ხელმოწერებით, გასწვრივ ვ. მოლოტოვის ჩვეულებრივი ფანქრით შესრულებული ხელმოწერით. ფურცლის ნაპირზე ჩანს სტალინის თანაშემწეების, კალინინისა და კაგანოვიჩის, ლურჯი მელანით მიწერილი ”ზა” თანხმობითურთ.]

წყარო: http://news.bbc.co.uk